Kat irtifakı ne demek, kat mülkiyetinden farkı nedir?
Kısa cevap: Kat irtifakı, henüz yapılmamış veya tamamlanmamış bir yapının bağımsız bölümleri için arsa payına bağlı olarak kurulan irtifak hakkıdır; yapı tamamlandığında kat mülkiyetine geçişin temelini oluşturur. Kat mülkiyeti ise tamamlanmış yapının bağımsız bölümleri üzerindeki mülkiyet hakkıdır. Aradaki temel fark, kat mülkiyetinin yapı kullanma izin belgesi (iskân) alınmış, tamamlanmış bir yapıya dayanmasıdır (634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu m. 1, 3).
Kat irtifakı ne demek?
Kat Mülkiyeti Kanunu’na göre yapılmakta veya ileride yapılacak olan bir yapının, ayrı ayrı ve başlı başına kullanılmaya elverişli bölümleri üzerinde, yapı tamamlandıktan sonra geçilecek kat mülkiyetine esas olmak üzere arsa maliki veya arsanın ortak malikleri tarafından irtifak hakkı kurulabilir (m. 1). Kanun bu hakkı “arsa payına bağlı bir irtifak çeşidi” olarak tanımlar (m. 3).
Uygulamada kat irtifakı, inşaat hâlindeki veya projeden satılan dairelerde karşımıza çıkar. Alıcı, tapuda arsa payının maliki olur ve bu paya bağlı olarak projedeki belirli bir bağımsız bölüm (örneğin 3. kat 7 numaralı daire) kendisine tahsis edilir.
Kat irtifakı ile kat mülkiyeti arasındaki fark
| Kat irtifakı | Kat mülkiyeti | |
|---|---|---|
| Ne zaman kurulur? | Yapı yapılmadan veya tamamlanmadan önce, arsa üzerinde | Tamamlanmış yapıda |
| Hakkın niteliği | Arsa payına bağlı irtifak hakkı | Bağımsız bölüm üzerinde mülkiyet hakkı |
| Kuruluşta istenen belge | Onaylı mimari proje ve yönetim planı (m. 14) | Mimari proje ile yapı kullanma izin belgesi ve yönetim planı (m. 12) |
| Tapu kaydı | Arsa payı ve tahsis edilen bağımsız bölüm, “kat irtifakı” niteliğiyle | Bağımsız bölüm, “kat mülkiyeti” niteliğiyle |
| Yapı kullanma izin belgesi | Henüz yok veya alınmamış | Alınmış |
| Sona erme | Malikler her zaman sildirebilir; beş yıl içinde yapı yapılmazsa mahkeme kararıyla sona erebilir (m. 49) | Yapının varlığına bağlı olarak devam eder |
Her iki hak da resmî senetle ve tapu siciline tescille doğar (m. 10). Tapu senedinde “niteliği” ve “bağımsız bölüm” bilgilerinin yanında kat irtifakı mı, kat mülkiyeti mi kurulduğu açıkça yazar.
Kat irtifakı nasıl kurulur?
Henüz yapı yapılmamış veya yapısı tamamlanmamış bir arsada kat irtifakı kurulması için arsanın malikinin veya bütün paydaşlarının istemde bulunması, yetkili kurumlarca onaylanan mimari projeyi ve yönetim planını tapu idaresine vermesi gerekir (m. 14). Projede her bağımsız bölümün konumu, büyüklüğü ve bunlarla oranlı arsa payı gösterilir.
Arsa payları bağımsız bölümlerin değeriyle oranlı tahsis edilmemişse her kat maliki veya kat irtifakı sahibi, arsa paylarının yeniden düzenlenmesi için mahkemeye başvurabilir (m. 3). Sigorta, bakım, onarım ve yönetim gibi ortak giderlere katılma oranı arsa payına göre belirlendiğinden (m. 20) arsa payı tapuda mutlaka kontrol edilmelidir.
Kat irtifakı kat mülkiyetine nasıl çevrilir?
Yapı tamamlanıp yapının tamamı için yapı kullanma izin belgesi düzenlendiğinde kat irtifakı, bu belgeye dayanılarak resen kat mülkiyetine çevrilir. Kanun, bu işlemin arsa malikinin veya kat irtifakına sahip ortak maliklerden yalnızca birinin istemiyle dahi gerçekleştirilebileceğini öngörür (m. 3). Kat mülkiyetine geçişte ayrıca yönetim planı istenmez (m. 14).
Geçiş, yapının tamamı için yapı kullanma izin belgesinin düzenlenmiş olmasına bağlıdır; belge alınmadıkça kat mülkiyetine geçilemez. İlgili konularda imara aykırı yapı ve yapı kayıt belgesi yazılarına bakılabilir.
Kat irtifakı sahibinin hakları ve yönetim
- Yapının tamamlanmasını isteme: Kat irtifakı sahipleri, yapının sözleşmede yazılı sürede başlaması ve tamamlanması için birbirlerinden borçlarını yerine getirmelerini isteyebilir ve dava açabilir (m. 17).
- Yönetici atama: Yapının tamamlanması için kendi aralarından veya dışarıdan yönetici tayin edebilirler.
- Fiilen oturulan binada yönetim: Yapı fiilen tamamlanmış ve bağımsız bölümlerin üçte ikisi kullanılmaya başlanmışsa, kat mülkiyetine geçilmemiş olsa bile yönetimde kat mülkiyeti hükümleri uygulanır (m. 17). Aidat, yönetici seçimi ve kat malikleri kurulu kararları bu hükümlere tabidir.
- Devir: Arsa payı, kat irtifakından ayrı olarak devredilemez ve başka bir hakla kayıtlanamaz (m. 5).
Kat irtifakı hangi hâllerde sona erer?
Arsanın maliki veya ortak malikleri, tapuya verecekleri yazılı beyanla kat irtifakını her zaman sildirebilir. Arsanın tamamen yok olması, üzerinde yapı yapılamayacak hâle gelmesi veya kamulaştırılması hâlinde kat irtifakı kendiliğinden sona erer. İrtifakın kurulması sırasında verilen plana göre beş yıl içinde yapı yapılmazsa, maliklerden birinin istemi üzerine sulh hukuk hâkimi kat irtifakının sona ermesine veya belli bir süre uzatılmasına karar verir (m. 49).
Sık sorulan sorular
Kat irtifaklı tapu ile kat mülkiyetli tapu aynı değerde mi? Hukuken ikisi de tapuya tescilli haklardır; ancak kat irtifakı yapının tamamlandığını ve iskân alındığını göstermez. Satın almadan önce yapı ruhsatı, yapı kullanma izin belgesi ve projeye uygunluk belediyeden sorulmalıdır.
Kat irtifakı kaç yıl geçerlidir? Kanunda genel bir geçerlilik süresi yoktur. Beş yıl içinde yapı yapılmaması hâlinde mahkemeden sona erdirme veya uzatma istenebilir.
Kat irtifakından kat mülkiyetine geçmek için bütün maliklerin imzası gerekir mi? Hayır. Yapı kullanma izin belgesi alınmışsa geçiş, maliklerden birinin istemiyle dahi yapılabilir.
Kat irtifakında aidat istenebilir mi? Yapı fiilen tamamlanmış ve bağımsız bölümlerin üçte ikisi kullanılıyorsa kat mülkiyeti hükümleri uygulanır; ortak gider ve aidat bu çerçevede istenebilir.
İlgili konular: Yapı kayıt belgesiyle tapu alınabilir mi?, Ortaklığın giderilmesi davası nasıl açılır?, İmara aykırı yapının cezası nedir?. Taşınmaz alım satımı ve tapu işlemlerindeki çalışmalarımız için kira ve gayrimenkul hukuku sayfasına bakabilirsiniz.
Kaynaklar
Hazırlayan: Av. Kaan Kaplan · Son güncelleme: 16 Kasım 2026. Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; somut bir olay hakkında hukuki görüş niteliğinde değildir.