İmara aykırı yapının cezası nedir, yıkım kararına nasıl itiraz edilir?
Kısa cevap: Ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapılan bir yapı için üç ayrı yaptırım söz konusu olabilir. Belediye, yapıyı mühürleyip inşaatı durdurur ve bir ay içinde aykırılık giderilmezse encümen kararıyla yıkım kararı verir (3194 sayılı İmar Kanunu m. 32). Yapı sahibine, müteahhide ve fenni mesullere aykırılığın büyüklüğüne göre idari para cezası uygulanır (m. 42). Belediye sınırları içinde ruhsatsız bina yapan veya yaptıran kişi ayrıca bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası öngören imar kirliliğine neden olma suçundan yargılanır (TCK m. 184). Yıkım ve para cezası kararlarına karşı tebliğden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.
Mühürleme ve yıkım kararı
İmar Kanunu’nun 32. maddesine göre ruhsat alınmadan yapıya başlandığı veya ruhsat ve eklerine aykırı yapı yapıldığı tespit edildiğinde belediye veya valilik inşaatın o andaki durumunu tespit eder, yapıyı mühürler ve inşaatı derhâl durdurur. Yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır. Yapının imar mevzuatına aykırı olduğu bilgisi en geç yedi gün içinde tapu kütüğünün beyanlar hanesine işlenmek üzere tapu müdürlüğüne bildirilir; aykırılık giderilmeden bu kayıt kaldırılamaz.
Yapı sahibi bu tarihten itibaren en çok bir ay içinde yapıyı ruhsata uygun hâle getirerek veya ruhsat alarak mührün kaldırılmasını isteyebilir. Aksi takdirde ruhsat iptal edilir ve ruhsatsız ya da ruhsata aykırı kısım, belediye encümeni veya il idare kurulu kararıyla yıktırılarak masrafı yapı sahibinden tahsil edilir. Yıkım, yalnızca aykırı kısımla sınırlı olmalıdır; ruhsata uygun bölümlerin yıkılması hukuka aykırıdır.
İdari para cezası nasıl hesaplanır?
İmar Kanunu’nun 42. maddesine göre aykırılığın tespitinden itibaren on iş günü içinde ilgili idare encümeni, sorumluların her biri hakkında ayrı ayrı idari para cezası verir. Ceza; yapı sahibine, yapı müteahhidine ve aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen fenni mesullere uygulanır ve bin Türk lirasından az olamaz.
Temel ceza, Bakanlıkça belirlenen yapı sınıfı ve grubuna göre aykırılığa konu alanın her metrekaresi için kanunda gösterilen birim tutarla hesaplanır. Bu tutarlar her takvim yılı başında, Vergi Usul Kanunu’nun mükerrer 298. maddesine göre ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılır; bu nedenle cezanın hangi yılın tutarlarıyla hesaplandığı mutlaka kontrol edilmelidir. Alan üzerinden hesaplanamayan cephe ve malzeme aykırılıklarında, Bakanlık birim fiyatlarına göre belirlenen bedelin %20’si oranında ceza verilir. Aykırılık hisseli parselde diğer maliklerin muvafakati olmadan yapılmışsa ceza %30, kamuya veya başkasına ait parselde yapılmışsa %40 oranında artırılır; kanunda başka artırım hâlleri de sayılmıştır.
Ayrıca aykırılığa konu alan ile arsanın emlak vergisine esas asgari metrekare birim değeri çarpılarak bulunan tutar kadar ilave ceza verilir. Cezanın tebliğinden itibaren bir ay içinde aykırılık giderilir ve yapı mevzuata uygun hâle getirilirse bu ilave ceza tahsil edilmez.
İmar kirliliğine neden olma suçu
Türk Ceza Kanunu’nun 184. maddesine göre yapı ruhsatı alınmadan veya ruhsata aykırı olarak bina yapan veya yaptıran kişi bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Bu hüküm belediye sınırları içinde veya özel imar rejimine tabi yerlerde uygulanır (m. 184/4). Kişi binayı imar planına ve ruhsatına uygun hâle getirirse kamu davası açılmaz, açılmış dava düşer, verilmiş ceza bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar (m. 184/5). Bu etkin pişmanlık hükmü, ceza yargılamasında en sık başvurulan savunma yoludur.
Yıkım ve para cezasına karşı dava
Belediye encümeninin yıkım ve idari para cezası kararları idari işlemdir. Bu kararlara karşı tebliğden itibaren 60 gün içinde yetkili idare mahkemesinde iptal davası açılabilir (2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 7). Dava süresi hak düşürücüdür; tebliğ tarihinin belgelenmesi önemlidir. Para cezasının ödenmesi dava hakkını ortadan kaldırmaz ve yıkım kararını da geçersiz kılmaz; iki karar ayrı ayrı dava konusu yapılmalıdır. Yıkım kararının uygulanmasını önlemek için dava dilekçesinde yürütmenin durdurulması istenmelidir.
Davada en sık ileri sürülen hukuka aykırılık nedenleri; yapının ruhsattan muaf olması, aykırılığın tespit tarihinde zaten mevcut olması, yapı sınıfının veya alanın yanlış belirlenmesi, aykırılığı fiilen yapanın değil başka bir kişinin sorumlu tutulması ve on iş günlük sürede usule uygun encümen kararı alınmamış olmasıdır.
Güncel yargı kararı
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 06.11.2018 tarihli ve E.2015/176, K.2018/503 sayılı kararında, ruhsatlı bir konutta balkonların projeye aykırı biçimde kapatılması olayında, ruhsata aykırı her değişikliğin TCK m. 184 kapsamında suç oluşturmayacağını belirtmiştir. Kurula göre değişikliğin İmar Kanunu’nun 5. maddesi anlamında bina niteliği taşıyıp taşımadığı; taşıyıcı unsurun etkilenmesi, alan kazanılması ve kullanılan malzemenin kalıcılığı gibi ölçütlerle teknik olarak araştırılmalı, bina niteliği taşımayan aykırılıklarda yalnızca İmar Kanunu’nun 32 ve 42. maddelerindeki idari yaptırımlar uygulanmalıdır.
Sık yapılan hatalar
- Para cezasını ödeyip yıkım kararını beklemek: Ödeme yıkım kararını ortadan kaldırmaz.
- Dava süresini kaçırmak: 60 günlük süre tebliğden itibaren işler ve uzamaz.
- Bir ay içinde ruhsat başvurusu yapmamak: Ruhsata uygun hâle getirme imkânı varsa bu süre içinde kullanılmalıdır.
- Ceza davasındaki etkin pişmanlığı gözden kaçırmak: Yapının plana ve ruhsata uygun hâle getirilmesi davayı düşürür.
İmar ve idari para cezası uyuşmazlıklarındaki hizmetlerimiz için idare ve vergi hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Kaynaklar
- 3194 sayılı İmar Kanunu, m. 5, 32, 42
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, m. 184
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, m. 7
- Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 06.11.2018 tarihli, E.2015/176, K.2018/503 sayılı karar
Hazırlayan: Av. Kaan Kaplan · Son güncelleme: 5 Kasım 2026. Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; somut bir olay hakkında hukuki görüş niteliğinde değildir.