Mükerrir ne demek, tekerrür hükümleri koşullu salıverilmeyi nasıl etkiler?
Kısa cevap: Mükerrir, önceki mahkûmiyeti kesinleştikten sonra yeniden suç işleyen ve bu nedenle hakkında tekerrür hükümleri uygulanan kişidir (Türk Ceza Kanunu m. 58). Tekerrür cezanın miktarını artırmaz; cezanın mükerrirlere özgü infaz rejimine göre çektirilmesine ve infazdan sonra denetimli serbestlik uygulanmasına yol açar. Mükerrir, süreli hapis cezasının yarısı yerine üçte ikisini, ikinci defa mükerrir olan ise dörtte üçünü infaz kurumunda iyi hâlli geçirdiğinde koşullu salıverilmeden yararlanabilir (5275 sayılı Kanun m. 108).
Mükerrir ne demek, tekerrür nedir?
Tekerrür, sözlük anlamıyla “tekrar etme”dir. Ceza hukukunda, önceden işlenen suçtan dolayı verilen hüküm kesinleştikten sonra yeni bir suç işlenmesi hâlinde tekerrür hükümleri uygulanır; bunun için önceki cezanın infaz edilmiş olması gerekmez (TCK m. 58/1). Hakkında tekerrür hükümleri uygulanan kişiye mükerrir denir.
Mahkeme, mahkûmiyet kararında hükümlü hakkında mükerrirlere özgü infaz rejiminin ve cezanın infazından sonra denetimli serbestlik tedbirinin uygulanacağını belirtir (m. 58/7). Aynı rejimin itiyadi suçlu, suçu meslek edinen kişi ve örgüt mensubu suçlu hakkında da uygulanmasına hükmedilir (m. 58/9).
Tekerrür hangi şartlarda uygulanır?
İki temel şart vardır: önceki hükmün kesinleşmiş olması ve yeni suçun bu kesinleşmeden sonra, aşağıdaki süreler dolmadan işlenmesi.
| Önceki mahkûmiyet | Tekerrür süresi | Sürenin başlangıcı |
|---|---|---|
| Beş yıldan fazla hapis cezası | Beş yıl | Cezanın infaz edildiği tarih |
| Beş yıl veya daha az hapis cezası ya da adli para cezası | Üç yıl | Cezanın infaz edildiği tarih |
Bu süreler geçtikten sonra işlenen suçlarda tekerrür hükümleri uygulanmaz (m. 58/2). Tekerrür hâlinde, sonraki suça ilişkin maddede hapis cezası ile adli para cezası seçimlik olarak öngörülmüşse hapis cezasına hükmolunur (m. 58/3).
Tekerrür hangi hâllerde uygulanmaz?
- Kasıtlı ve taksirli suçlar arasında: Önceki suç kasıtlı, sonraki taksirli ise (veya tersi) tekerrür uygulanmaz.
- Sırf askerî suçlar: Sırf askerî suçlarla diğer suçlar arasında tekerrür olmaz.
- On sekiz yaşından küçükken işlenen suçlar: Fiili işlediği sırada on sekiz yaşını doldurmamış kişilerin suçları tekerrüre esas alınmaz.
- Yabancı mahkeme hükümleri: Kasten öldürme, kasten yaralama, yağma, dolandırıcılık, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti ile parada veya kıymetli damgada sahtecilik suçları dışında, yabancı ülke mahkemelerinin hükümleri tekerrüre esas olmaz.
- Kesinleşmiş hüküm yoksa: Tekerrür için önceki hükmün kesinleşmiş olması gerekir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, müsadere dışında kurulan hükmün sanık hakkında bir hukuki sonuç doğurmamasını ifade eder (CMK m. 231/5); hüküm açıklanıp kesinleşmedikçe tekerrüre esas alınmaz.
Mükerrirlerde koşullu salıverilme oranları
Tekerrürün asıl sonucu infaz aşamasında ortaya çıkar. Koşullu salıverilmeden yararlanmak için infaz kurumunda iyi hâlli olarak geçirilmesi gereken süreler şöyledir (5275 sayılı Kanun m. 107, 108):
| Ceza | Genel kural | Mükerrir | İkinci defa mükerrir |
|---|---|---|---|
| Süreli hapis | Cezanın yarısı (bazı suçlarda üçte iki veya dörtte üç) | Cezanın üçte ikisi | Cezanın dörtte üçü |
| Müebbet hapis | 24 yıl | 33 yıl | 33 yıl |
| Ağırlaştırılmış müebbet hapis | 30 yıl | 39 yıl | 39 yıl |
Koşullu salıverilme oranı zaten üçte ikiden fazla olan suçlarda mükerrir hakkında o suçun kendi oranı uygulanır. İkinci defa mükerrir olanlara ilişkin dörtte üç oranı, 4 Haziran 2025 tarihli ve 7550 sayılı Kanun’la getirilmiştir; hükümlü hakkında ikinci defa tekerrür hükümlerinin uygulanacağı hükümde belirtilir (m. 108/3).
Önemli bir sınır daha vardır: tekerrür nedeniyle koşullu salıverilme süresine eklenecek miktar, tekerrüre esas alınan cezanın en ağırından fazla olamaz; ikinci defa tekerrürde bu sınır uygulanmaz (m. 108/2).
Örnek infaz hesabı
Örnek: Önceki cezası 2 yıl hapis olan kişi, tekerrür süresi içinde işlediği yeni suçtan 6 yıl hapis cezası almıştır. Genel kurala göre koşullu salıverilme süresi 6 yılın yarısı, yani 3 yıl olacakken mükerrir olduğu için 6 yılın üçte ikisi, yani 4 yıldır. Tekerrür nedeniyle eklenen 1 yıl, tekerrüre esas alınan 2 yıllık cezadan fazla olmadığından m. 108/2’deki sınır bu örnekte sonucu değiştirmez.
Bu süre koşullu salıverilme tarihini gösterir. Yaklaşık sonuç için infaz hesaplama aracını kullanabilir, genel kurallar için hapis cezası ne kadar yatar? yazısına bakabilirsiniz.
Cezanın infazından sonra denetim süresi
İnfaz hâkimi, mükerrir hakkında cezanın infazının tamamlanmasından sonra başlamak ve bir yıldan az olmamak üzere bir denetim süresi belirler; bu süre en fazla beş yıla kadar uzatılabilir (m. 108/4, 108/6). Denetim süresinde koşullu salıverilmeye ilişkin hükümler uygulanır. Yükümlülüklere ve yasaklara aykırı davranan mükerrir, infaz hâkimi kararıyla on beş günden az, üç aydan fazla olmamak üzere disiplin hapsine tabi tutulur (m. 108/7).
Sık sorulan sorular
Tekerrür cezayı artırır mı? Hayır. Yürürlükteki Türk Ceza Kanunu’nda tekerrür bir cezayı artırma nedeni değil, infaz rejimini ağırlaştıran bir kurumdur.
İkinci defa mükerrir olan kişi koşullu salıverilebilir mi? Evet. İkinci defa tekerrür hükümlerinin uygulanması hâlinde süreli hapis cezalarında koşullu salıverilme oranı dörtte üçtür; müebbet hapiste 33, ağırlaştırılmış müebbet hapiste 39 yıl aranır (5275 sayılı Kanun m. 108/3).
On sekiz yaşından küçükken işlenen suç tekerrüre esas olur mu? Hayır. Fiili işlediği sırada on sekiz yaşını doldurmamış kişilerin suçları dolayısıyla tekerrür hükümleri uygulanmaz (TCK m. 58/5).
Adli para cezası tekerrüre esas olur mu? Evet. Önceki mahkûmiyet adli para cezası ise infazından itibaren üç yıl içinde işlenen yeni suçta tekerrür hükümleri uygulanır.
İlgili konular: Hapis cezası ne kadar yatar?, İnfaz ne zaman biter?, Denetimli serbestlik nedir?. Ceza ve infaz alanındaki çalışmalarımız için ceza hukuku sayfasına bakabilirsiniz.
Kaynaklar
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 58 (mevzuat.gov.tr)
- 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 107, 108 (mevzuat.gov.tr)
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 231/5 (mevzuat.gov.tr)
Hazırlayan: Av. Kaan Kaplan · Son güncelleme: 16 Kasım 2026. Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; somut bir olay hakkında hukuki görüş niteliğinde değildir.