Adli para cezası ödenmezse ne olur, taksitlendirilebilir mi?
Kısa cevap: Adli para cezası, Cumhuriyet savcılığının gönderdiği ödeme emrindeki süre içinde ödenmezse savcının kararıyla ödenmeyen gün sayısı kadar hapse çevrilir; ancak hükümlü önce kamuya yararlı bir işte çalıştırılır ve iki saat çalışma bir gün sayılır. Bu programa uyulmazsa kalan süre açık cezaevinde infaz edilir (5275 sayılı Kanun m.106). Ceza taksitle ödenebilir: hâkim kararda taksit veya mehil verebilir; vermemişse ödeme emrinden sonraki bir ay içinde üçte birini ödeyen hükümlü kalanını iki eşit taksitte ödeyebilir.
Adli para cezası nasıl hesaplanır?
Adli para cezası gün esasına göre belirlenir. Mahkeme önce beş günden az, kanunda aksi yazmıyorsa yedi yüz otuz günden fazla olmamak üzere bir gün sayısı belirler; sonra kişinin ekonomik ve şahsi durumuna göre bir gün karşılığı ödenecek tutarı takdir eder. Bir gün karşılığı en az 100, en fazla 500 Türk lirasıdır (TCK m.52). Bu tutarlar 1 Haziran 2024’ten sonra işlenen suçlar için geçerlidir; daha önce işlenen suçlarda eski sınırlar uygulanır. Kararda gün sayısı ve günlük tutar ayrı ayrı gösterilir; ödenmeme hâlinde hapse çevrilecek süre de bu gün sayısına göre bulunur.
Adli para cezası tek başına verilebildiği gibi, hapis cezasıyla birlikte veya kısa süreli hapis cezasının paraya çevrilmesi yoluyla da verilebilir. Trafik cezası gibi idari para cezaları ise adli para cezası değildir; bunlar ödenmediğinde hapse çevrilmez, vergi dairesi tarafından tahsil edilir.
Taksit ve mehil imkânı
Taksit için iki ayrı imkân vardır:
- Hükümde taksit veya mehil: Hâkim, kişinin ekonomik durumunu dikkate alarak hükmün kesinleşmesinden itibaren bir yılı geçmeyen bir ödeme süresi (mehil) verebilir veya cezanın taksitle ödenmesine karar verebilir. Taksit süresi iki yılı geçemez ve taksit sayısı dörtten az olamaz. Taksitlerden biri zamanında ödenmezse kalanın tamamı muaccel olur (TCK m.52/4). Bu nedenle taksit talebinin yargılama sırasında, karardan önce dile getirilmesi önemlidir.
- İnfaz aşamasında taksit: Hükümde taksit yoksa, ödeme emrinin tebliğinden itibaren bir ay içinde cezanın üçte birini ödeyen hükümlünün istemi üzerine kalan kısmın birer ay arayla iki eşit taksitte ödenmesine izin verilir. İlk taksit süresinde ödenmezse ikinci taksit izni de hükümsüz kalır (5275 sayılı Kanun m.106/6).
Ödenmezse izlenen yol
Hüküm kesinleşince ilam Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir ve savcılık hükümlüye otuz gün içinde ödeme yapması için ödeme emri tebliğ eder. Süresinde ödeme yapılmazsa aşamalar şöyledir (m.106/3):
- Savcı, ödenmeyen kısma karşılık gelen gün sayısını hapse çevirir ve hükümlünün kamuya yararlı bir işte çalıştırılmasına karar verir. Bunun için mahkemeden yeni bir karar alınması gerekmez; hapse çevirme mahkeme ilamında yazmasa da uygulanır.
- İki saat çalışma bir gün sayılır. Günlük çalışma süresini en az iki, en fazla sekiz saat olarak denetimli serbestlik müdürlüğü belirler.
- Hükümlü programa veya görevlilerin uyarılarına uymazsa, çalıştığı günler düşülür ve kalan sürenin tamamı açık ceza infaz kurumunda infaz edilir.
Hükümlü hangi aşamada olursa olsun kalan günlerin karşılığı olan parayı öderse kamuya yararlı işte çalışma sona erer veya cezaevinden çıkarılır (m.106/8).
Örnek hesaplama
Mahkemenin 100 gün karşılığı, günlüğü 100 TL’den 10.000 TL adli para cezası verdiğini ve hükümlünün 4.000 TL ödediğini düşünelim. Ödenmeyen 6.000 TL, 60 güne karşılık gelir. Savcılık bu 60 günü hapse çevirir ve hükümlü 120 saat kamuya yararlı işte çalıştırılır; günde dört saat çalışırsa program 30 çalışma gününde biter. Hükümlü programa hiç başlamazsa 60 gün açık cezaevinde kalması gerekir. Cezaevinde 20 gün geçtikten sonra kalan 40 günün karşılığı olan 4.000 TL’yi öderse tahliye edilir.
Hapsin sınırları ve özel durumlar
- Üst sınır: Adli para cezası yerine çektirilen hapis üç yılı, birden fazla hükümle verilen adli para cezalarında beş yılı geçemez (m.106/7). Hapis süresi cezanın tamamını karşılamazsa kalan tutar kamu alacağı olarak tahsil edilir (m.106/11).
- Koşullu salıverilme yoktur: Adli para cezasından çevrilen hapsin infazı ertelenemez; bu hapiste koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik uygulanmaz (m.106/9, m.105/A). Yani çevrilen gün sayısı kadar yatılır.
- Çocuklar: Çocuklar hakkında verilen adli para cezası ödenmese de hapse çevrilemez; tahsil yoluna gidilir (m.106/4).
- Karşılıksız çek: Bu suçtan verilen adli para cezası ödenmezse kamuya yararlı işte çalışma aşaması uygulanmadan doğrudan hapse çevrilir. Ayrıntı için karşılıksız çek keşide etmenin cezası nedir? cevabımıza bakabilirsiniz.
- Hak yoksunlukları: Ceza hapse çevrilmiş olsa bile hak yoksunlukları bakımından esas alınan adli para cezasıdır.
Ödenmeyen ve infaz edilemeyen adli para cezası süresiz takip edilmez; kesinleşmeden itibaren on yıl geçmekle ceza zamanaşımına uğrar (TCK m.68). Sürelerin nasıl işlediği için dava zamanaşımı ve ceza zamanaşımı süreleri nedir? cevabımıza bakabilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
- Ödeme emrini beklememek veya dikkate almamak: Süre ödeme emrinin tebliğiyle başlar; adres değişikliği nedeniyle tebligatın eski adrese yapılması süreyi durdurmaz.
- Taksiti kaçırmak: Tek bir taksidin gecikmesi kalan borcun tamamının istenmesine yol açar.
- Kamuya yararlı işte çalışmayı ihmal etmek: Programa uyulmaması hâlinde ceza açık cezaevinde infaz edilir ve bu hapiste koşullu salıverilme uygulanmaz.
- Ödemeyle sicil kaydının hemen silineceğini sanmak: Adli para cezası da adli sicile kaydedilir; kaydın silinme koşulları için adli sicil kaydı ne zaman silinir? cevabımıza bakabilirsiniz.
Ceza yargılaması ve infaz süreçlerindeki hizmetlerimiz için ceza hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Kaynaklar
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, m.52, 68.
- 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun, m.105/A, 106.
- 5941 sayılı Çek Kanunu, m.5/11.
Hazırlayan: Av. Kaan Kaplan · Son güncelleme: 10 Kasım 2026. Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; somut bir olay hakkında hukuki görüş niteliğinde değildir.