Karşılıksız çek keşide etmenin cezası nedir?

Kısa cevap: Süresinde bankaya ibraz edilen çek hakkında “karşılıksızdır” işlemi yapılmasına sebep olan kişiye, hamilin şikâyeti üzerine her bir çek için bin beş yüz güne kadar adli para cezası verilir; bu ceza çek bedelinin karşılıksız kalan kısmından az olamaz. Mahkeme ayrıca çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına karar verir (5941 sayılı Çek Kanunu m.5). Adli para cezası ödenmezse kamuya yararlı işte çalışma aşaması olmadan doğrudan hapse çevrilir. Çek bedeli faiziyle birlikte ödenirse veya şikâyetten vazgeçilirse dava düşer, kesinleşmiş hüküm ise bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar (m.6).

Suç ne zaman oluşur?

Suçun oluşması için çekin, üzerinde yazılı düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde bankaya ibraz edilmesi ve banka tarafından “karşılıksızdır” işlemi yapılması gerekir. İbraz süresi, çek düzenlendiği yerde ödenecekse on gün, başka bir yerde ödenecekse bir aydır (Türk Ticaret Kanunu m.796). Süresi geçtikten sonra ibraz edilen veya üzerine karşılıksızdır şerhi yazdırılmayan çek nedeniyle ceza verilemez; bu durumda alacaklının yalnızca hukuki takip yolları kalır.

Çek Kanunu’nun geçici 3. maddesine göre 31 Aralık 2028 tarihine kadar, üzerinde yazılı düzenleme tarihinden önce çekin ödenmek için bankaya ibrazı geçersizdir. Bu nedenle ileri tarihli çek, üzerindeki tarihten önce bankaya götürülerek karşılıksız işlemi yaptırılamaz.

Banka, karşılığı bulunmayan her çek yaprağı için kanunda öngörülen ve her yıl Merkez Bankası tarafından güncellenen tutarı hamile ödemekle yükümlüdür (m.3). Karşılıksızdır işlemi, bankanın ödediği bu tutar düşüldükten sonra kalan kısım için yapılır.

Ceza ve çek yasağı

  • Adli para cezası: Her bir çek için bin beş yüz güne kadar adli para cezası verilir. Ceza, çek bedelinin karşılıksız kalan miktarından az olamaz. Kanunun ilk hâlinde alt sınıra faiz ve takip giderleri de ekleniyordu; bu ibare Anayasa Mahkemesinin 26.07.2017 tarihli, E.2016/191, K.2017/131 sayılı kararıyla iptal edilmiştir.
  • Çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı: Mahkeme mahkûmiyetle birlikte yasağa hükmeder; yargılama sırasında da koruma tedbiri olarak kendiliğinden yasak kararı verir. Yasaklı kişi elindeki çek yapraklarını bankaya iade etmek zorundadır ve yasak süresince sermaye şirketlerinin yönetim organlarında görev alamaz.
  • Uygulanmayan kurumlar: Bu suçta ön ödeme, uzlaşma ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması hükümleri uygulanmaz (m.5/10).

Örnek: 500.000 TL bedelli bir çek ibraz edildiğinde hesapta 100.000 TL bulunuyorsa ve hamil kısmi ödemeyi kabul etmişse, karşılıksız kalan tutar kabaca 400.000 TL’dir. Mahkemenin vereceği adli para cezası bu tutardan az olamaz. Üç ayrı çek karşılıksız çıkmışsa her biri için ayrı ceza verilir.

Kim sorumludur?

Çekin karşılığını hesapta bulundurmakla yükümlü olan kişi çek hesabı sahibidir. Hesap sahibi tüzel kişiyse sorumluluk, şirketin mali işlerini yürütmekle görevlendirilen yönetim organı üyesine; böyle bir görevlendirme yoksa yönetim organını oluşturan gerçek kişilere aittir (m.5/2). Gerçek kişi hesap sahibi, kendi adına çek düzenlemek üzere başkasını vekil veya temsilci tayin edemez; buna rağmen vekilin düzenlediği çekten doğan hukuki ve cezai sorumluluk hesap sahibindedir (m.5/3). Çeki ciro eden kişiler bakımından cezai sorumluluk yoktur; onların sorumluluğu çek bedeliyle sınırlı hukuki sorumluluktur.

Şikâyet süresi ve görevli mahkeme

Suç şikâyete bağlıdır. Şikâyet hakkı, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşer (İcra ve İflas Kanunu m.347). Uygulamada süre, karşılıksızdır işleminin yapıldığı tarihten hesaplanır. Savcılığa değil, doğrudan icra mahkemesine (icra ceza mahkemesi) şikâyet dilekçesi verilir. Yetkili mahkeme; çekin tahsil için ibraz edildiği veya çek hesabının açıldığı banka şubesinin bulunduğu yer ya da hesap sahibinin veya şikâyetçinin yerleşim yeri mahkemesidir (m.5/1). Mahkemenin verdiği hükme karşı Ceza Muhakemesi Kanunu’ndaki kanun yollarına başvurulabilir (İİK m.353/2).

Ceza ödenmezse: hapse çevrilme

Genel kuralda ödenmeyen adli para cezası önce kamuya yararlı işte çalışmaya çevrilir. Karşılıksız çekte ise ceza, bu aşama uygulanmadan doğrudan hapis cezasına çevrilir (m.5/11). Çevrilen hapis bakımından şu kurallar geçerlidir (5275 sayılı Kanun m.106):

  • Bir hükümle verilen adli para cezası yerine çektirilen hapis üç yılı, birden fazla hükümde toplam beş yılı geçemez.
  • Bu hapiste koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik uygulanmaz; infaz ertelenemez.
  • Hapis süresi cezanın tamamını karşılamazsa kalan tutar kamu alacağı olarak tahsil edilir.
  • Hükümlü kalan günlerin karşılığını öderse cezaevinden çıkarılır.

Adli para cezasının infazına ilişkin genel kurallar için adli para cezası ödenmezse ne olur? cevabımıza bakabilirsiniz.

Ödeme ve şikâyetten vazgeçme

Karşılıksız kalan çek bedelini, kanuni ibraz tarihinden itibaren işleyecek ticari işlerdeki temerrüt faiziyle birlikte tamamen ödeyen kişi hakkında yargılama aşamasında davanın düşmesine; hüküm kesinleşmişse hükmün bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılmasına karar verilir. Şikâyetten vazgeçme de aynı sonucu doğurur (m.6). Bu imkân infaz aşamasında, kişi cezaevindeyken de kullanılabilir. Faiz oranı için ticari işlerde temerrüt faizi nasıl hesaplanır? cevabımıza bakabilirsiniz.

Çek yasağı ise ödeme veya vazgeçme hâlinde kaldırılır; bunlar yoksa kişi, cezanın tamamen infaz edildiği tarihten itibaren üç yıl ve her hâlde yasağın konulduğu tarihten itibaren on yıl geçtikten sonra mahkemeden yasağın kaldırılmasını isteyebilir (m.6/3).

Ceza davası, alacağın tahsilini sağlayan bir yol değildir. Hamil bundan bağımsız olarak düzenleyene ve cirantalara karşı kambiyo senetlerine özgü icra takibi başlatabilir.

Sık yapılan hatalar

  • Çeki süresinde ibraz etmemek veya şerh yazdırmamak: Karşılıksızdır işlemi yapılmadan ceza şikâyetinde bulunulamaz.
  • Şikâyet süresini kaçırmak: Üç aylık süre hak düşürücüdür.
  • Savcılığa başvurmak: Görevli merci icra mahkemesidir.
  • Şirket çekinde sorumluyu yanlış belirlemek: Ceza, imzayı atan kişiye değil, kanunda gösterilen hesap sahibine veya yönetim organı üyesine verilir.
  • “Beş yıl yatar, borç biter” düşüncesi: Hapis sınırı borcu sona erdirmez; kalan adli para cezası tahsil edilir ve çek bedeli için hukuki takip ayrıca sürer.

Çekten doğan alacakların takibi ve icra ceza yargılamasındaki hizmetlerimiz için icra ve iflas hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Kaynaklar

Hazırlayan: Av. Kaan Kaplan · Son güncelleme: 10 Kasım 2026. Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; somut bir olay hakkında hukuki görüş niteliğinde değildir.

Yukarı Çık