Dava zamanaşımı ve ceza zamanaşımı süreleri nedir?

Kısa cevap: Dava zamanaşımı, suç hakkında dava açılması veya devam etmesi için tanınan süredir ve suçun kanundaki cezasının üst sınırına göre 8 ile 30 yıl arasındadır (TCK m.66). Ceza zamanaşımı ise kesinleşmiş cezanın infaz edilebileceği süredir ve verilen cezaya göre 10 ile 40 yıl arasındadır (TCK m.68). İfade alma, tutuklama, iddianame ve mahkûmiyet kararı dava zamanaşımını keser; ancak toplam süre en fazla yarısı kadar uzayabilir.

Dava zamanaşımı süreleri (TCK m.66)

  • Ağırlaştırılmış müebbet hapis gerektiren suçlarda 30 yıl,
  • Müebbet hapis gerektiren suçlarda 25 yıl,
  • Yirmi yıldan aşağı olmamak üzere hapis gerektiren suçlarda 20 yıl,
  • Beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az hapis gerektiren suçlarda 15 yıl,
  • Beş yıldan fazla olmamak üzere hapis veya adli para cezası gerektiren suçlarda 8 yıl.

Süre belirlenirken suçun kanundaki cezasının üst sınırı esas alınır; seçimlik cezalarda hapis cezası dikkate alınır. Dosyadaki delillere göre suçun ağır nitelikli hâlleri de hesaba katılır. Suç tarihinde 12–15 yaş arasındakiler için sürelerin yarısı, 15–18 yaş arasındakiler için üçte ikisi uygulanır.

Süre ne zaman başlar?

TCK m.66/6’ya göre zamanaşımı, tamamlanmış suçlarda suçun işlendiği günden, teşebbüste son hareketin yapıldığı günden, kesintisiz suçlarda kesintinin gerçekleştiği günden ve zincirleme suçlarda son suçun işlendiği günden başlar. Çocuklara karşı üstsoy veya üzerlerinde hüküm ve nüfuzu olan kişilerce işlenen suçlarda süre, çocuğun 18 yaşını bitirdiği günden başlar.

Zamanaşımının durması ve kesilmesi (TCK m.67)

Aşağıdaki işlemler dava zamanaşımını keser ve süre yeniden başlar:

  • Şüpheli veya sanıklardan birinin savcı huzurunda ifadesinin alınması veya sorguya çekilmesi,
  • Tutuklama kararı,
  • İddianame düzenlenmesi,
  • Sanıklardan bir kısmı hakkında da olsa mahkûmiyet kararı verilmesi.

Ancak kesilme hâlinde zamanaşımı süresi, kanundaki sürenin en fazla yarısı kadar uzar. Örneğin 8 yıllık süre kesilmelerle en çok 12 yıla, 15 yıllık süre 22 yıl 6 aya çıkabilir. İzin alınması gereken veya başka bir merciin çözmesi gereken bir meselenin beklendiği durumlarda ise zamanaşımı durur.

Kolluk tarafından alınan ifade, kanunda sayılmadığı için zamanaşımını kesmez; kesen işlem savcı huzurundaki ifadedir.

Ceza zamanaşımı süreleri (TCK m.68)

  • Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezalarında 40 yıl,
  • Müebbet hapis cezalarında 30 yıl,
  • Yirmi yıl ve daha fazla hapis cezalarında 24 yıl,
  • Beş yıldan fazla hapis cezalarında 20 yıl,
  • Beş yıla kadar hapis ve adli para cezalarında 10 yıl.

Ceza zamanaşımı, verilen ve kesinleşen cezanın süresine göre belirlenir ve hükmün kesinleştiği tarihten başlar. Yurt dışında işlenen devlete karşı bazı ağır suçlarda zamanaşımı uygulanmaz.

Zamanaşımının sonuçları

Dava zamanaşımı dolarsa kovuşturmaya yer olmadığına veya davanın düşmesine karar verilir. Ceza zamanaşımı dolarsa ceza infaz edilmez ve adli sicil kaydı arşive alınır (Adli Sicil Kanunu m.9/1-c). Zamanaşımı mahkemece kendiliğinden dikkate alınır; tarafların ileri sürmesine gerek yoktur.

Örnek hesaplama

Basit dolandırıcılık suçu 1 Mart 2020’de işlenmiş olsun. Dava zamanaşımı sekiz yıldır. Şüpheli 1 Mart 2023’te savcılıkta ifade verirse zamanaşımı kesilir ve sekiz yıllık süre bu tarihten yeniden başlar; ancak toplam süre kanundaki sürenin yarısı kadar uzayabileceğinden, en geç 1 Mart 2032’de, yani suç tarihinden itibaren 12 yıl sonra zamanaşımı dolar. Mahkemenin bu tarihe kadar kesinleşmiş bir hüküm kurması gerekir; aksi hâlde dava düşer.

Kesinleşen 2 yıllık hapis cezası ise ceza zamanaşımı bakımından on yıl içinde infaz edilmelidir. Hükümlü yakalanamaz ve bu süre dolarsa ceza infaz edilemez.

Ceza süreçleri için Bursa ceza hukuku sayfamıza bakabilirsiniz. İlgili cevaplar: Dolandırıcılık suçu şikâyete tabi mi, zamanaşımı ne kadar? ve Hapis cezası ne kadar yatar?

Kaynaklar

Hazırlayan: Av. Kaan Kaplan · Son güncelleme: 10 Kasım 2026. Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; somut bir olay hakkında hukuki görüş niteliğinde değildir.

Yukarı Çık