Uzlaştırma nedir, hangi suçlarda uygulanır?

Kısa cevap: Uzlaştırma, bazı suçlarda şüpheli veya sanık ile mağdurun, savcılığın görevlendirdiği bir uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşmaya varmasını sağlayan bir yoldur (CMK m. 253–255). Soruşturulması şikâyete bağlı suçlarla birlikte kasten yaralama, taksirle yaralama, tehdit, konut dokunulmazlığının ihlali, hırsızlık, güveni kötüye kullanma ve dolandırıcılık gibi kanunda sayılan suçlarda uygulanır. Cinsel suçlarda, ısrarlı takipte ve Aralık 2025’ten beri hakaret suçunda uzlaştırma yoluna gidilemez.

Hangi suçlarda uzlaştırma uygulanır?

CMK 253/1’e göre uzlaştırma kapsamındaki suçlar şunlardır:

• Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlar,
• Şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın TCK’daki: kasten yaralama (86/3 hariç, 88), taksirle yaralama (89), tehdit (106/1), konut dokunulmazlığının ihlali (116), iş ve çalışma hürriyetinin ihlali (117/1, 119/1-c), hırsızlık (141), güveni kötüye kullanma (155, 3. fıkra hariç), dolandırıcılık (157), suç eşyasının satın alınması (165), çocuğun kaçırılması ve alıkonulması (234) ve ticari, bankacılık veya müşteri sırrının açıklanması (239, 4. fıkra hariç),
• Mağdur gerçek veya özel hukuk tüzel kişisiyse, adli süreçteki çocuklar bakımından üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlar.

Uzlaştırmanın uygulanmadığı hâller

• Şikâyete bağlı olsa bile cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda, ısrarlı takip suçunda (TCK 123/A) ve hakaret suçunda (TCK 125). Hakaret, 7571 sayılı Kanunla 24 Aralık 2025’ten itibaren tamamen kapsam dışına çıkarılmış; bunun yerine önödeme getirilmiştir.
• Uzlaştırma kapsamındaki bir suç, kapsam dışındaki başka bir suçla birlikte aynı mağdura karşı işlenmişse. Ancak 7571 sayılı Kanunla eklenen cümleye göre, önödeme kapsamındaki bir suçla uzlaştırma kapsamındaki bir suç birlikte işlenmişse, uzlaştırma kapsamındaki suç bakımından uzlaşma uygulanır (CMK m. 253/3).
• Mağdurun kamu tüzel kişisi olduğu durumlar ve kanunda açıkça öngörülmeyen diğer kanunlardaki suçlar.

Uzlaştırma süreci nasıl işler?

1. Savcılık, dosya kapsamında kamu davası açmaya yeterli şüphe bulunduğu kanaatine varırsa dosyayı uzlaştırma bürosuna gönderir.
2. Büro bir uzlaştırmacı görevlendirir. Uzlaştırmacı tarafları arar ve uzlaştırma teklifini iletir.
3. Taraflar teklifi kabul ederse uzlaştırmacı ile birlikte bir edim üzerinde müzakere eder: özür dileme, zararın tazmini, bir kuruma bağış, belirli bir eğitim programına katılma gibi.
4. Anlaşma sağlanırsa rapor düzenlenir ve taraflarca imzalanır; savcı uzlaşmanın gönüllülükle sağlandığını ve edimin hukuka uygun olduğunu denetler.

Uzlaşma soruşturma evresinde sağlanamamışsa kovuşturma evresinde mahkeme tarafından da dosya uzlaştırmaya gönderilebilir (CMK m. 254).

Uzlaştırma ile önödeme farkı

Uzlaştırmada mağdurun rızası ve tarafların anlaşması esastır; mağdur teklifi reddederse süreç sona erer. Önödemede ise mağdurun iradesi aranmaz: savcılık şüpheliye kanunda belirlenen tutarı ödemesini bildirir ve şüpheli on gün içinde öderse kamu davası açılmaz (TCK m. 75). Önödeme, uzlaşma kapsamındaki suçlarda uygulanmaz. Bu nedenle bir suçun hangi kapsama girdiği, sürecin nasıl ilerleyeceğini doğrudan belirler.

Örnek

Bir otoparkta çıkan tartışmada karşı tarafa tokat atılması basit kasten yaralama suçunu oluşturur ve uzlaştırma kapsamındadır. Savcılık dosyayı uzlaştırma bürosuna gönderir; taraflar şüphelinin özür dilemesi ve mağdurun 15.000 TL tutarındaki tedavi ve işgücü kaybı zararının ödenmesi konusunda anlaşır. Ödeme raporun imzalanmasıyla birlikte yapılırsa savcılık kovuşturmaya yer olmadığına karar verir. Aynı olayda mağdura ayrıca hakaret de edilmişse, hakaret uzlaştırma dışında kaldığı için bu suç bakımından önödeme ve ayrı soruşturma süreci işler.

Uzlaşmanın sonuçları

• Edim hemen yerine getirilirse soruşturma evresinde kovuşturmaya yer olmadığına, kovuşturma evresinde düşme kararına hükmedilir.
• Edim ileri tarihte veya taksitle yerine getirilecekse kamu davasının açılması ertelenir; edim yerine getirilince kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir, getirilmezse dava açılır.
• Uzlaşma raporu ve buna bağlı kararlar özel bir sisteme kaydedilir ve adli sicil kaydı oluşturmaz.
• Uzlaşmanın sağlanmaması veya teklifin reddi, aleyhe delil olarak kullanılamaz.

Sık yapılan hatalar

• Uzlaştırmacıyı savcılık görevlisi veya hâkim sanmak: uzlaştırmacı tarafsız bir aracıdır ve karar vermez.
• Yazılı rapora geçmeyen sözlü vaatlere güvenmek.
• Taksitli edimde ödemeleri aksatmak: ertelenen kamu davası açılır.

Hakaretteki yeni düzen için hakaret suçu ve şikâyet süresi, ceza davasının olası sonuçları için HAGB nedir? cevaplarımıza bakabilirsiniz. Ceza soruşturmalarındaki hizmetlerimiz için ceza hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Kaynaklar

• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, m. 253–255 (7531 ve 7571 sayılı Kanunlarla değişik güncel metin, mevzuat.gov.tr)
• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, m. 75/6
• Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliği

Hazırlayan: Av. Kaan Kaplan · Son güncelleme: 9 Kasım 2026. Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; somut bir olay hakkında hukuki görüş niteliğinde değildir.