Konut Satışında Enflasyon Endekslemesi: Maliyet Bedeli Yİ-ÜFE ile Nasıl Güncellenir?
Bedel karşılığı edinilen bir konut beş yıl dolmadan satıldığında, satıştan doğan kazanç değer artışı kazancı olarak gelir vergisine tabi olabilir. Bu kazanç hesaplanırken alış bedeli, Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksindeki (Yİ-ÜFE) artış oranında güncellenir. Bu bir “vergi taktiği” değil, Gelir Vergisi Kanununda yazılı bir hesaplama kuralıdır. Bu yazıda kuralın dayanağını, hangi ayların endeksinin kullanıldığını, yüzde 10 şartını ve Gelir İdaresi Başkanlığının rehberindeki örneği adım adım aktarıyoruz.
Endeksleme hangi satışlarda gündeme gelir?
Gelir Vergisi Kanununun mükerrer 80 inci maddesinin (6) numaralı bendine göre, iktisap şekli ne olursa olsun (ivazsız olarak iktisap edilenler hariç) Kanunun 70 inci maddesinin birinci fıkrasının (1), (2), (4) ve (7) numaralı bentlerinde yazılı mal ve hakların, iktisap tarihinden başlayarak beş yıl içinde elden çıkarılmasından doğan kazançlar değer artışı kazancıdır. Bu bentler; (1) arazi, bina, maden suları, menba suları, madenler, taş ocakları gibi taşınmazları, (2) voli mahalleri ve dalyanları, (4) gayrimenkul olarak tescil edilen hakları, (7) gemi ve gemi payları ile bilumum motorlu tahmil ve tahliye vasıtalarını kapsar.
Buna göre:
- Beş yıl dolduktan sonra yapılan satış: Bu bent kapsamında değer artışı kazancı doğmaz; dolayısıyla endeksleme hesabına da gerek kalmaz.
- Miras veya bağış gibi ivazsız edinim: Bent, ivazsız olarak iktisap edilenleri kapsam dışında tutar. Gelir İdaresi Başkanlığının rehberindeki örnekte, miras yoluyla intikal eden dairenin satışından elde edilen gelirin değer artışı kazancı olarak vergilendirilmeyeceği belirtilmiştir.
- Sürenin hesabı: Rehbere göre beş yıllık sürenin hesabında takvim günü esas alınır.
- Kooperatif konutları: Kanuna göre kooperatiflerin ortaklarına bu sıfatları dolayısıyla tahsis ettikleri gayrimenkuller, tahsis tarihinde ortak tarafından satın alınmış sayılır.
Kanundaki “elden çıkarma” deyimi yalnızca satışı değil; bir ivaz karşılığında devir ve temliki, trampayı, takası, kamulaştırmayı, devletleştirmeyi ve ticaret şirketlerine sermaye olarak konulmayı da kapsar (mükerrer m. 80).
Kanundaki kural
Endeksleme kuralı Gelir Vergisi Kanununun mükerrer 81 inci maddesinin son fıkrasındadır: “Mal ve hakların elden çıkarılmasında iktisap bedeli, elden çıkarılan mal ve hakların, elden çıkarıldığı ay hariç olmak üzere Devlet İstatistik Enstitüsünce belirlenen toptan eşya fiyat endeksindeki artış oranında artırılarak tespit edilir. Şu kadar ki, bu endekslemenin yapılabilmesi için artış oranının % 10 veya üzerinde olması şarttır.” Son cümle Kanuna 5281 sayılı Kanunla eklenmiştir.
Kanun metninde “toptan eşya fiyat endeksi” ifadesi geçiyor. Gelir İdaresi Başkanlığının Şubat 2026 tarihli rehberi bu noktayı şöyle açıklıyor: Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesinde Üretici Fiyat Genel Endeksi (ÜFE) ibaresi yer almakta olup, 5429 sayılı Türkiye İstatistik Kanununda muhtelif mevzuatta ÜFE’ye yapılmış olan atıfların Türkiye İstatistik Kurumunca hesaplanan Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksine (Yİ-ÜFE) yapılmış sayılacağı belirtilmiştir. Bu nedenle uygulamada Türkiye İstatistik Kurumunun açıkladığı Yİ-ÜFE kullanılır.
Hangi ayların endeksi kullanılır?
Kanun, endekslemenin “elden çıkarıldığı ay hariç” yapılacağını söyler. Gelir İdaresi Başkanlığının rehberindeki örnekte hesap şu iki endeksle yapılmıştır:
- Pay: Elden çıkarıldığı aydan önceki ayın Yİ-ÜFE değeri.
- Payda: İktisap tarihinden önceki ayın Yİ-ÜFE değeri.
| İşlem tarihi | Kullanılan endeks ayı | |
|---|---|---|
| Alış (iktisap) | 12 Eylül 2022 | Ağustos 2022 |
| Satış (elden çıkarma) | 21 Nisan 2025 | Mart 2025 |
Dikkat: Rehberdeki örneğe göre paydada alış ayının değil, alıştan önceki ayın endeksi; payda da satış ayının değil, satıştan önceki ayın endeksi kullanılır. Alış ayının endeksini paydaya koymak, rehberdeki hesaptan farklı bir sonuç verir.
Yüzde 10 şartı
Endeksleme ancak iki endeks arasındaki artış oranı yüzde 10 veya üzerindeyse yapılabilir (mükerrer m. 81). Rehberde artış oranı şöyle hesaplanmıştır:
Artış oranı = [(satıştan önceki ayın endeksi − alıştan önceki ayın endeksi) / alıştan önceki ayın endeksi] × 100
Oran yüzde 10’un altında kalırsa alış bedeli endekslenmez; değer artışı, endekslenmemiş alış bedeli üzerinden hesaplanır.
Safi değer artışı nasıl bulunur?
Mükerrer 81 inci maddenin birinci fıkrasına göre değer artışında safi kazanç, elden çıkarma karşılığında alınan para ve ayınlarla sağlanan ve para ile temsil edilebilen her türlü menfaatlerin tutarından şunların indirilmesiyle bulunur:
- elden çıkarılan mal ve hakların maliyet bedeli (endeksleme şartları varsa endekslenmiş tutar),
- elden çıkarma dolayısıyla yapılan ve satıcının uhdesinde kalan giderler,
- ödenen vergi ve harçlar.
Maliyet bedeli mükellefçe tespit edilemezse, maliyet bedeli yerine Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre takdir komisyonlarınca tespit edilecek bedel esas alınır (mükerrer m. 81).
Adım adım örnek
Aşağıdaki örnek, Gelir İdaresi Başkanlığının Şubat 2026 tarihli “Diğer Kazanç ve İratların Vergilendirilmesi Rehberi”nde (Örnek 14) yer alır. Rakamlar rehberdekiyle aynıdır.
Mükellef bir gayrimenkulü 12 Eylül 2022’de 3.000.000 TL’ye satın almış, 21 Nisan 2025’te 15.000.000 TL’ye satmıştır. Beş yıllık süre dolmadığı için değer artışı kazancı hesaplanır.
- Endeksleri belirleyin: Alıştan önceki ay olan Ağustos 2022’de Yİ-ÜFE 1.780,05; satıştan önceki ay olan Mart 2025’te Yİ-ÜFE 4.017,30’dur.
- Yüzde 10 şartını kontrol edin: [(4.017,30 − 1.780,05) / 1.780,05] × 100 = yüzde 125,68. Şart sağlanır.
- Alış bedelini endeksleyin: 3.000.000 TL × (4.017,30 / 1.780,05) = 6.770.540,15 TL.
- Safi değer artışını bulun: 15.000.000 TL − 6.770.540,15 TL = 8.229.459,85 TL.
- İstisnayı düşün: 2025 yılı istisnası 120.000 TL’dir. Matrah: 8.229.459,85 TL − 120.000 TL = 8.109.459,85 TL.
| Kalem | Tutar |
|---|---|
| Alış bedeli | 3.000.000,00 TL |
| Satış bedeli | 15.000.000,00 TL |
| Endekslenmiş maliyet bedeli [3.000.000 × (4.017,30 / 1.780,05)] | 6.770.540,15 TL |
| Safi değer artışı | 8.229.459,85 TL |
| İstisna (2025) | 120.000,00 TL |
| Vergiye tabi gelir (matrah) | 8.109.459,85 TL |
| Rehberde hesaplanan gelir vergisi | 2.933.783,94 TL |
| Rehberde gösterilen damga vergisi | 1.189,50 TL |
Endeksleme yapılmasaydı: Aynı örnekte alış bedeli endekslenmeden düşülseydi safi değer artışı 15.000.000 − 3.000.000 = 12.000.000 TL olurdu. Endeksleme, alış bedelini 3.770.540,15 TL artırarak vergiye esas kazancı aynı tutarda küçültmüştür. Rehberdeki örnek, satıcının uhdesinde kalan giderleri ve ödenen vergi ve harçları içermemektedir; bunlar varsa ayrıca indirilir.
Rehbere göre bu satıştan doğan 2025 yılı değer artışı kazancı, 2026 yılının Mart ayında yıllık gelir vergisi beyannamesiyle beyan edilir ve vergi 2026 yılının Mart ve Temmuz aylarında iki eşit taksitle ödenir.
Yıllık istisna tutarı
Mükerrer 80 inci maddeye göre bir takvim yılında elde edilen değer artışı kazancının, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçlarının elden çıkarılmasından sağlananlar hariç, belirli bir tutarı gelir vergisinden müstesnadır. 2026 takvim yılında uygulanacak tutar Seri No: 332 Gelir Vergisi Genel Tebliğiyle belirlenmiştir.
| Takvim yılı | İstisna tutarı | Dayanak |
|---|---|---|
| 2025 | 120.000 TL | Gelir İdaresi Başkanlığı rehberi (Şubat 2026) |
| 2026 | 150.000 TL | Seri No: 332 Gelir Vergisi Genel Tebliği (Resmî Gazete, 31.12.2025, sayı 33124, 5. mükerrer) |
İstisna satış başına değil, bir takvim yılında elde edilen değer artışı kazancının tamamı için uygulanır. Gelir Vergisi Kanununun 86 ncı maddesine göre tam mükellefiyette kazanç ve iratların istisna hadleri içinde kalan kısmı için yıllık beyanname verilmez; rehber de istisna haddi içinde kalan değer artışı kazançları için beyanname verilmesine gerek bulunmadığını belirtir.
Alış (iktisap) tarihi nasıl belirlenir?
Beş yıllık sürenin başlangıcı ve paydadaki endeksin ayı, iktisap tarihine göre belirlenir. Gelir İdaresi Başkanlığının rehberine göre:
- Gayrimenkullerde iktisap, Türk Medeni Kanununun 705 inci maddesi uyarınca tapuya tescille gerçekleşir; kat karşılığı müteahhitte veya kooperatiflere verilen arsa karşılığında alınan gayrimenkuller dâhil, iktisap tarihi olarak tapuya tescil edildiği tarih esas alınır.
- Gayrimenkulün tapu tescilinden önce sahibinin fiilî kullanımına bırakıldığı bazı özel hâllerde, iktisap tarihi olarak fiilen kullanıma bırakılma tarihi kabul edilir.
- Konut yapı kooperatifleri, Toplu Konut İdaresi veya diğer kişilerden gayrimenkulü fiilen kullanıma hazır şekilde teslim alanlar, gayrimenkulü fiilen kullandıklarını tahsis belgesi, teslim tutanakları, su, elektrik, telefon, doğalgaz faturaları ve benzeri belgelerle tevsik ederse, fiilen kullanmaya başladıkları tarih iktisap tarihi olarak kabul edilir.
Rehber, iktisap tarihine ilişkin ayrıntılı açıklamaların 76 Sıra No.lu Gelir Vergisi Sirkülerinde yapıldığını belirtir.
Ticari kazanç ile değer artışı kazancı ayrımı
Endeksleme ve yıllık istisna, değer artışı kazancına ilişkin hükümlerdir. Rehbere göre gayrimenkul alım satım işleri devamlı olarak, bir meslek hâlinde sürdürülüyorsa elde edilen kazanç ticari kazançtır. Kazancın niteliği belirlenirken faaliyetteki devamlılık, satışın hangi amaçla yapıldığı ve ticari bir organizasyonun varlığı dikkate alınır. Alım satım ticari bir amaç olmaksızın şahsi ihtiyacın karşılanması amacıyla yapılıyorsa elde edilen kazanç değer artışı kazancı olarak değerlendirilir.
Ayrıca Kanuna göre faaliyetine devam eden ticari bir işletmenin kısmen veya tamamen satılmasından veya ticari işletmeye dâhil amortismana tabi iktisadi kıymetlerin elden çıkarılmasından doğan kazançlar ticari kazanç sayılır (mükerrer m. 80).
Beyan ve ödeme
- Beyanname: Kanuna göre bir takvim yılına ait beyanname, izleyen yılın Mart ayının başından yirmibeşinci günü akşamına kadar verilir (m. 92). İstisna haddi içinde kalan kısım için beyanname verilmez (m. 86).
- Ödeme: Yıllık beyanname ile bildirilen gelir üzerinden tahakkuk ettirilen gelir vergisi, Mart ve Temmuz aylarında olmak üzere iki eşit taksitte ödenir (m. 117).
- 2025 yılı kazançları: Gelir İdaresi Başkanlığının rehberine göre 2025 yılında elde edilen diğer kazanç ve iratlara ilişkin gelir vergisinin birinci taksiti damga vergisiyle birlikte 31 Mart 2026, ikinci taksiti 31 Temmuz 2026 tarihine kadar ödenir.
Sık sorulan sorular
Endekslemede alış ayının endeksi mi kullanılır?
Gelir İdaresi Başkanlığının rehberindeki örnekte paydada alış ayının değil, iktisap tarihinden önceki ayın endeksi kullanılmıştır. 12 Eylül 2022’de alınan gayrimenkul için Ağustos 2022 endeksi esas alınmıştır.
Satış ayının endeksi kullanılır mı?
Hayır. Kanun endekslemenin elden çıkarıldığı ay hariç yapılacağını düzenler; rehberdeki örnekte 21 Nisan 2025’teki satış için Mart 2025 endeksi kullanılmıştır.
Endeks artışı yüzde 10’un altındaysa ne olur?
Kanuna göre endekslemenin yapılabilmesi için artış oranının yüzde 10 veya üzerinde olması şarttır. Oran bunun altındaysa alış bedeli endekslenmez.
Beş yıldan uzun süre elde tutulan konutun satışında endeksleme yapılır mı?
Mükerrer 80 inci maddenin (6) numaralı bendi, iktisap tarihinden başlayarak beş yıl içinde elden çıkarmayı değer artışı kazancı sayar. Beş yıl dolduktan sonraki satışta bu bent kapsamında değer artışı kazancı doğmadığından endeksleme hesabı da gerekmez.
Miras kalan evin satışında endeksleme yapılır mı?
İvazsız olarak iktisap edilen gayrimenkuller (6) numaralı bendin kapsamı dışındadır. Rehbere göre miras yoluyla intikal eden dairenin satışından elde edilen gelir değer artışı kazancı olarak vergilendirilmez.
2026 yılında yapılan satışlarda istisna tutarı nedir?
2026 takvim yılı için değer artışı kazancı istisnası 150.000 TL’dir (Seri No: 332 Gelir Vergisi Genel Tebliği). İstisna, yıl içindeki değer artışı kazançlarının toplamına bir kez uygulanır.
Yİ-ÜFE değerlerine nereden ulaşılır?
Yİ-ÜFE, Türkiye İstatistik Kurumu tarafından açıklanır. Gelir İdaresi Başkanlığının rehberinde 2007 yılından itibaren aylık Yİ-ÜFE değerleri tablo hâlinde yer alır.
Kaynaklar
- 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu, m. 70/1, mükerrer m. 80, mükerrer m. 81, m. 86, m. 92 ve m. 117 (mevzuat.gov.tr).
- Gelir İdaresi Başkanlığı, Diğer Kazanç ve İratların Vergilendirilmesi Rehberi, Şubat 2026, Yayın No: 591 (değer artışı kazançları, endeksleme, Yİ-ÜFE tablosu, Örnek 7 ve 14, istisna, beyan ve ödeme bölümleri).
Bu yazı 18 Kasım 2026 tarihinde, anılan metinlerin o tarihteki hâline göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki görüş niteliğinde değildir.