Velayeti Annede Olan Çocuğa Annenin Soyadı Verilebilir mi? Yargıtay 2024 Kararı

Evet, ancak kendiliğinden değil. Boşanmadan sonra velayet kendisine verilen anne, çocuğun soyadının kendi bekârlık soyadıyla değiştirilmesi için dava açabilir. Mahkeme talebi çocuğun üstün yararına göre değerlendirir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 27.02.2024 tarihli kararında, babanın doğumdan itibaren çocukla hiç ilgilenmediği bir dosyada talebi reddeden kararları bozmuştur.

Karara konu olay

Boşanma sonucunda ortak çocuğun velayeti anneye verilmiştir. Anne, babanın çocuğun doğumundan bir hafta sonra evi terk ettiğini, o günden beri çocuğu görmediğini, nafaka ödemediğini ve baba tarafının çocuğu yok saydığını ileri sürmüştür. Soyadı farkı nedeniyle günlük işlemlerde sorun yaşadığını, anaokuluna başlayan çocuğun da sosyal ortamda sorun yaşayacağını belirterek çocuğun soyadının kendi bekârlık soyadıyla değiştirilmesini istemiştir.

• İlk derece mahkemesi davayı reddetmiştir: Ana ve babanın velayet kapsamında çocuğa soyadı koyma yetkisi olmadığını, soyadını soybağının belirlediğini, velayetin anneye verilmesinin değişiklik için haklı sebep olmadığını kabul etmiştir.
• Bölge adliye mahkemesi, değişikliğin çocuğun üstün yararına olduğunun ispatlanamadığı gerekçesiyle istinaf başvurusunu oy çokluğuyla reddetmiştir.
• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 27.02.2024 tarihli, E.2024/95, K.2024/1241 sayılı kararıyla bu kararları oy birliğiyle bozmuştur.

Yargıtay’ın ilkesi: velayet ve üstün yarar

Daire, kararında iki önemli tespit yapmıştır:

• Soyadını belirleme hakkı velayetin kapsamındadır. Velayet sahibi annenin çocuğun soyadını değiştirme talebi, velayet hakkından doğan yetkilerin kullanılmasıyla ilgilidir. Bu hakkın kullanılması çocuğun üstün yararına aykırı olmamalıdır.
• Velayet tek başına yeterli değildir. Velayet sahibi olmak, anneye soyadını çocuğa kendiliğinden verme hakkı tanımaz. Belirleyici ölçüt çocuğun üstün yararıdır. Ana ve babanın kusurları, ahlaki değer yargıları ve sosyal konumları, ancak çocuğun üstün yararını etkilediği ölçüde dikkate alınır.

Somut olayda tanık beyanları, çocuk ile baba ve baba tarafı arasında doğumdan itibaren hiçbir iletişim bulunmadığını ortaya koymuştur. Daire bu durumda soyadı değişikliğinin çocuğun üstün yararına uygun olduğunun ispatlandığını ve davanın kabulü gerektiğini belirtmiştir.

İçtihat nasıl gelişti?

Türk Medeni Kanunu’na göre ana ve babası evli olan çocuk ailenin, yani uygulamada babanın soyadını taşır (TMK m. 321). Boşanmadan sonra velayet sahibi annenin bu soyadını değiştirip değiştiremeyeceği uzun süre tartışılmış, sorunu Anayasa Mahkemesi kararları çözmüştür.

Üstün yarar nasıl ispatlanır?

Mahkeme her dosyayı kendi koşullarıyla değerlendirir. Kararlarda dikkate alınan başlıca olgular şunlardır:

• Babanın ve baba tarafının çocukla ilişkisi, kişisel ilişki kurma hakkını kullanıp kullanmadığı,
• Babanın nafaka yükümlülüğünü yerine getirip getirmediği,
• Soyadı farkının okulda, sağlık kuruluşlarında ve resmî işlemlerde yarattığı güçlükler,
• İdrak çağındaki çocuğun kendi görüşü ve isteği,
• Gerekirse uzman (pedagog, psikolog) raporu.

Dava nasıl açılır?

1. Dava, velayet sahibi anne tarafından çocuk adına açılır; görevli mahkeme aile mahkemesidir.
2. Baba davada taraf olarak yer alır ve görüşünü bildirebilir; uygulamada nüfus müdürlüğü de davaya dahil edilir.
3. Dilekçede değişikliğin neden çocuğun üstün yararına olduğu somut olgularla açıklanır ve deliller gösterilir.
4. Çocuk idrak çağındaysa mahkemeden dinlenmesi veya uzman incelemesi yapılması istenir.
5. Karar kesinleştikten sonra nüfus kaydı mahkeme kararına göre düzeltilir.

Kaynaklar

• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 27.02.2024 tarihli, E.2024/95, K.2024/1241 sayılı karar
• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 09.04.2018 tarihli, E.2018/1306, K.2018/4719 sayılı karar
• Anayasa Mahkemesi, 08.12.2011 tarihli, E.2010/119, K.2011/165 sayılı karar
• Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, Gülbu Özgüler, B. No: 2013/7979, 11.11.2015
• Anayasa Mahkemesi, Şule Bayburt, B. No: 2017/38724, 21.07.2020
• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 321, 335 vd.

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; somut bir olay hakkında hukuki görüş niteliğinde değildir. Değerlendirme 28 Ekim 2026 tarihindeki mevzuat ve içtihada göre yapılmıştır.