Dolandırıcılık suçu (TCK 157–158) şikâyete tabi mi, zamanaşımı ne kadar?

Kısa cevap: Dolandırıcılık suçu şikâyete bağlı değildir; savcılık suçu öğrenince kendiliğinden soruşturur ve mağdurun şikâyetten vazgeçmesi davayı düşürmez. Basit dolandırıcılık (TCK m.157) uzlaştırma kapsamındadır; nitelikli dolandırıcılık (TCK m.158) değildir. Dava zamanaşımı basit dolandırıcılıkta 8 yıl, nitelikli dolandırıcılıkta 15 yıldır; zamanaşımı kesilirse bu süreler en fazla yarısı kadar uzar.

Basit ve nitelikli dolandırıcılık

  • Basit dolandırıcılık (TCK m.157): Hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp onun veya başkasının zararına kendine veya başkasına yarar sağlamak. Ceza bir yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasıdır.
  • Nitelikli dolandırıcılık (TCK m.158): Dinî inanç ve duyguların istismarı, bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması, basın ve yayın araçlarının kullanılması, kendini kamu görevlisi veya banka çalışanı gibi tanıtma gibi hâllerde ceza üç yıldan on yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasıdır. Bilişim sistemlerinin veya bankaların araç olarak kullanılması gibi bazı bentlerde hapis cezasının alt sınırı dört yıldır ve adli para cezası elde edilen menfaatin iki katından az olamaz.

7589 sayılı Kanun’la eklenen TCK m.158/4’e göre, kişinin katkısı yalnız kendi banka veya kripto hesabını ya da kartını başkasına kullandırmaktan ibaretse (halk arasında “hesap kiralama”), verilecek ceza yarı oranında indirilir.

Nitelikli dolandırıcılık hâlleri ve cezası (TCK 158)

TCK m. 158/1, dolandırıcılığın aşağıdaki on iki biçimde işlenmesini nitelikli dolandırıcılık sayar. Bütün bentlerde hapis cezasıyla birlikte beş bin güne kadar adli para cezası da verilir.

BentNitelikli hâl (kanundaki ifadesiyle)Hapis cezası
(a)Dinî inanç ve duyguların istismar edilmesi suretiyle3 yıldan 10 yıla kadar
(b)Kişinin içinde bulunduğu tehlikeli durum veya zor şartlardan yararlanmak suretiyle3 yıldan 10 yıla kadar
(c)Kişinin algılama yeteneğinin zayıflığından yararlanmak suretiyle3 yıldan 10 yıla kadar
(d)Kamu kurum ve kuruluşlarının, kamu meslek kuruluşlarının, siyasi parti, vakıf veya dernek tüzel kişiliklerinin araç olarak kullanılması suretiyle3 yıldan 10 yıla kadar
(e)Kamu kurum ve kuruluşlarının zararına olarak4 yıldan 10 yıla kadar
(f)Bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle4 yıldan 10 yıla kadar
(g)Basın ve yayın araçlarının sağladığı kolaylıktan yararlanmak suretiyle3 yıldan 10 yıla kadar
(h)Tacir veya şirket yöneticisi olan ya da şirket adına hareket eden kişilerin ticari faaliyetleri sırasında; kooperatif yöneticilerinin kooperatifin faaliyeti kapsamında3 yıldan 10 yıla kadar
(i)Serbest meslek sahibi kişiler tarafından, mesleklerinden dolayı kendilerine duyulan güvenin kötüye kullanılması suretiyle3 yıldan 10 yıla kadar
(j)Banka veya diğer kredi kurumlarınca tahsis edilmemesi gereken bir kredinin açılmasını sağlamak maksadıyla4 yıldan 10 yıla kadar
(k)Sigorta bedelini almak maksadıyla4 yıldan 10 yıla kadar
(l)Kişinin, kendisini kamu görevlisi veya banka, sigorta ya da kredi kurumlarının çalışanı olarak tanıtması veya bu kurum ve kuruluşlarla ilişkili olduğunu söylemesi suretiyle4 yıldan 10 yıla kadar
  • Alt sınırı dört yıl olan bentler: (e), (f), (j), (k) ve (l) bentlerinde hapis cezasının alt sınırı dört yıldan, adli para cezası suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz.
  • Kamu görevlisi nezdinde iş gördürme vaadi: Kamu görevlileriyle ilişkisinin olduğundan, onlar nezdinde hatırı sayıldığından bahisle ve belli bir işin gördürüleceği vaadiyle aldatarak başkasından menfaat temin eden kişi de aynı fıkraya göre cezalandırılır (m. 158/2).
  • Birlikte veya örgüt faaliyeti çerçevesinde işleme: TCK m. 157 ve 158’deki suçların üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi hâlinde ceza yarı oranında, suç işlemek için teşkil edilmiş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde bir kat artırılır (m. 158/3).

Şikâyete tabi mi?

Hayır. TCK m.157 ve 158’deki suçlar şikâyete bağlı değildir. Mağdur şikâyetini geri alsa bile soruşturma ve kovuşturma devam eder. Ancak bir alacağı tahsil amacıyla dolandırıcılık işlenmesi, TCK m.159 uyarınca daha az ceza gerektirir ve şikâyete bağlıdır.

Uzlaştırma ve etkin pişmanlık

CMK m.253/1-b-8 uyarınca basit dolandırıcılık uzlaştırma kapsamındadır; taraflar uzlaşır ve edim yerine getirilirse kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir. Nitelikli dolandırıcılıkta uzlaştırma yoktur. Bunun yerine TCK m.168’deki etkin pişmanlık hükmü uygulanabilir: fail, mağdurun zararını soruşturma aşamasında tamamen giderirse cezası üçte ikiye kadar, kovuşturma aşamasında hüküm verilmeden önce giderirse yarıya kadar indirilir.

Zamanaşımı süreleri

TCK m.66’ya göre dava zamanaşımı, suçun kanundaki cezasının üst sınırına göre belirlenir:

  • Basit dolandırıcılık: Üst sınır beş yıl olduğundan dava zamanaşımı 8 yıldır (m.66/1-e).
  • Nitelikli dolandırıcılık: Üst sınır on yıl olduğundan dava zamanaşımı 15 yıldır (m.66/1-d).

Süre suçun işlendiği günden başlar. Şüphelinin savcılıkta ifadesinin alınması, tutuklama, iddianame veya mahkûmiyet kararı zamanaşımını keser ve süre yeniden başlar; ancak kesilme hâlinde toplam süre kanundaki sürenin en fazla yarısı kadar uzar (TCK m.67). Böylece basit dolandırıcılıkta en uzun süre 12 yıl, nitelikli dolandırıcılıkta 22 yıl 6 aydır.

Mağdur ne yapmalı?

  • Banka dekontları, yazışmalar, ilan ve web sitesi görüntüleri, telefon numaraları gibi delilleri saklayın.
  • Para banka yoluyla gönderildiyse bankaya derhâl başvurup işlem itirazı ve bloke talebinde bulunun.
  • Cumhuriyet savcılığına veya kolluğa suç duyurusunda bulunun; zarar için ceza dosyasına katılabilir veya ayrıca tazminat davası açabilirsiniz.

Örnek: hesap kiralama

Bir kişi, kısa yoldan para kazanmak için banka hesabını ve kartını internet üzerinden tanıştığı birine kullandırmış ve bu hesap üzerinden başkalarından para toplanmış olsun. Bu kişi, dolandırıcılığa yardım eden veya birlikte işleyen olarak yargılanabilir. 7589 sayılı Kanun’la eklenen TCK m.158/4’e göre katkısı yalnız hesap ve ödeme aracını vermekle sınırlıysa verilecek ceza yarı oranında indirilir. Bu indirim cezasız kalmak anlamına gelmez; nitelikli dolandırıcılıkta ceza yine de ağırdır ve hesap sahibi mağdurların zararını tazminle de karşılaşabilir. Bu nedenle banka hesabı, kart, internet bankacılığı şifresi veya kripto hesabı hiçbir gerekçeyle başkasına verilmemelidir.

Ceza süreçleri için Bursa ceza hukuku sayfamıza bakabilirsiniz. İlgili cevaplar: Dava zamanaşımı ve ceza zamanaşımı süreleri ve Uzlaştırma nedir?

Kaynaklar

Hazırlayan: Av. Kaan Kaplan · Son güncelleme: 10 Kasım 2026. Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; somut bir olay hakkında hukuki görüş niteliğinde değildir.

Yukarı Çık