Çekişmeli boşanma davası anlaşmalı boşanmaya dönüşebilir mi?

Kısa cevap: Evet. Evlilik en az bir yıl sürmüşse, çekişmeli olarak açılan boşanma davası yargılama sürerken anlaşmalı boşanmaya dönüşebilir. Bunun için eşlerin boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumu konusunda anlaşması, bu anlaşmayı mahkemeye sunması ve duruşmada hâkim önünde bizzat kabul etmesi gerekir (TMK m.166/3). Yeni bir dava açmaya veya ıslah yapmaya gerek yoktur. Bunun tersi de mümkündür: anlaşmalı açılan davada taraflardan biri karar kesinleşmeden vazgeçerse dava çekişmeli olarak devam eder.

Kanuni dayanak

Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesinin üçüncü fıkrası, anlaşmalı boşanmayı iki ayrı yolla mümkün kılar: eşlerin mahkemeye birlikte başvurması veya bir eşin diğerinin açtığı davayı kabul etmesi. İkinci yol, başlangıçta çekişmeli olarak açılan davalar için de geçerlidir. Davalı eş davayı kabul eder ve taraflar boşanmanın sonuçları üzerinde anlaşırsa evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır; hâkim artık kusur araştırması yapmaz ve tanık dinlemez.

Bu yolun kullanılabilmesi için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması şarttır. Bir yıldan kısa süren evliliklerde taraflar her konuda anlaşmış olsalar bile mahkeme anlaşmalı boşanma hükümlerine göre karar veremez; evlilik birliğinin sarsıldığının delillerle ortaya konması gerekir.

Dönüşüm nasıl yapılır?

  • Anlaşma metni hazırlanır: Taraflar velayet, çocukla kişisel ilişki, iştirak ve yoksulluk nafakası, maddi ve manevi tazminat, ziynet ve eşyalar ile yargılama giderleri konusundaki anlaşmalarını yazılı bir protokole bağlar. Anlaşma duruşmada tutanağa yazdırılarak da yapılabilir.
  • Protokol dosyaya sunulur: Protokol bir dilekçeyle mahkemeye verilir; duruşma günü uzaksa tarafların birlikte talep etmesiyle duruşmanın öne alınması istenebilir.
  • Eşler duruşmada bizzat dinlenir: Hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerini serbestçe açıkladıklarına kanaat getirmesi zorunludur. Vekilin beyanı yeterli değildir.
  • Hâkim anlaşmayı inceler: Hâkim, özellikle çocukların yararını gözeterek anlaşmada değişiklik isteyebilir. Değişiklik taraflarca kabul edilirse boşanmaya karar verilir.

Davalı eş karşı dava açmışsa, anlaşma her iki davayı da kapsayacak biçimde yapılır ve kararda iki dava birlikte sonuçlandırılır.

Hangi aşamaya kadar mümkün?

Kanun bir aşama sınırı öngörmemiştir. Taraflar dilekçeler aşamasında, ön incelemede veya tanıklar dinlendikten sonra anlaşabilir; ilk derece mahkemesi karar verinceye kadar her duruşmada anlaşma sunulabilir. Hâkim de ön inceleme duruşmasında tarafları sulhe teşvik eder. Karar verildikten sonra, dosya istinaf veya temyiz incelemesindeyken varılan anlaşmaların nasıl değerlendirileceği ise dosyanın durumuna göre değişir; bu aşamada yalnızca nafaka ve tazminat gibi konulardaki kanun yolu başvurusundan vazgeçilerek boşanma hükmünün kesinleşmesi sağlanabilir.

Dönüşümün sonuçları

  • Süre kısalır: Tanık dinlenmesi, sosyal inceleme ve kusur tartışması gerekmediğinden dava çoğu zaman anlaşmanın sunulduğu duruşmada sonuçlanır. Süreler için anlaşmalı boşanma davası ne kadar sürer? ve çekişmeli boşanma davası ne kadar sürer? cevaplarımıza bakabilirsiniz.
  • Kusur belirlenmez: Kararda tarafların kusuru tespit edilmez. Bu, kusura bağlı taleplerin sonradan ileri sürülmesini de etkiler.
  • Protokol hükmün parçası olur: Hâkimin onayladığı anlaşma mahkeme kararının bir parçası hâline gelir ve ilam gibi icra edilebilir. Protokolde vazgeçilen maddi ve manevi tazminat ile yoksulluk nafakası kural olarak sonradan istenemez. Çocuğa ilişkin iştirak nafakası ve velayet ise koşullar değiştiğinde her zaman yeniden düzenlenebilir.
  • Mal rejimi ayrıdır: Mal paylaşımı protokolde açıkça düzenlenmemişse boşanma kesinleştikten sonra ayrı dava konusu olabilir. Bu konuda mal paylaşımı davası ne zaman açılır? cevabımıza bakabilirsiniz.

Anlaşmalı dava çekişmeliye döner mi?

Evet. Anlaşmalı boşanmada irade açıklamaları karar kesinleşinceye kadar geri alınabilir. Eşlerden biri duruşmaya gelmez, duruşmada boşanmak istemediğini söyler, protokolün bir hükmünü kabul etmez veya karar verildikten sonra istinaf süresi içinde anlaşmadan döndüğünü bildirirse, anlaşmalı boşanma şartları ortadan kalkar. Bu durumda dava reddedilmez; evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebine dayalı çekişmeli boşanma davası olarak görülmeye devam eder. Mahkeme taraflara iddia ve savunmalarını bildirmeleri ve delillerini sunmaları için süre verir. Boşanmak isteyen eş bu aşamada diğer eşin kusurunu ispatlamak zorundadır; bu konuda evlilik birliğinin temelinden sarsılması nedir, nasıl ispatlanır? cevabımıza bakabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

  • Duruşmaya gitmemek: Vekille temsil edilen eşlerin de anlaşmalı boşanma için duruşmada hazır bulunması gerekir.
  • Protokolü genel ifadelerle yazmak: Nafakanın miktarı, artış oranı, ödeme günü ve kişisel ilişki günleri açıkça yazılmazsa hâkim düzeltme ister veya karar sonradan uygulanamaz.
  • Haklardan düşünmeden vazgeçmek: Çekişmeli davada talep edilen tazminat ve nafakadan, davayı hızlandırmak için vazgeçilmesi geri dönüşü olmayan sonuçlar doğurabilir.
  • Bir yıl şartını gözden kaçırmak: Evlilik bir yılı doldurmamışsa anlaşma tek başına boşanma kararı için yeterli olmaz.

Nafakanın belirlenmesinde dikkate alınan ölçütler için nafaka miktarı nasıl belirlenir? cevabımıza bakabilirsiniz. Boşanma davalarıyla ilgili hizmetlerimiz için aile ve miras hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Kaynaklar

Hazırlayan: Av. Kaan Kaplan · Son güncelleme: 10 Kasım 2026. Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; somut bir olay hakkında hukuki görüş niteliğinde değildir.

Yukarı Çık