Nafaka miktarı nasıl belirlenir?

Kısa cevap: Kanunda nafaka için sabit bir oran, tablo veya “maaşın yüzde şu kadarı” gibi bir formül yoktur. Hâkim miktarı her dosyada; tarafların gelirleri, malvarlıkları, giderleri ve yaşam düzeyi, nafaka isteyenin ihtiyacı ve günün ekonomik koşullarını birlikte değerlendirerek hakkaniyete göre belirler. Çocuk için ödenen iştirak nafakasında ölçüt çocuğun ihtiyaçları ile ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleridir (TMK m. 330). Belirlenen nafaka sonraki yıllarda istem hâlinde ÜFE oranında artırılabilir.

Nafaka türleri

Miktarın nasıl belirlendiği, nafakanın türüne göre değişir:

• Tedbir nafakası: Boşanma davası sürerken eşin ve çocukların geçimi için hâkimin aldığı geçici önlemdir (TMK m. 169). Kusur aranmaz.
• Yoksulluk nafakası: Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek ve kusuru daha ağır olmayan eşe, diğer eşin mali gücü oranında verilir (TMK m. 175).
• İştirak nafakası: Velayeti kendisine verilmeyen ananın veya babanın çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmasıdır (TMK m. 182).
• Yardım nafakası: Yardım edilmezse yoksulluğa düşecek üstsoy, altsoy ve kardeşler için öngörülür (TMK m. 364).

Hâkim hangi ölçütlere bakar?

Yoksulluk nafakasında üç soru belirleyicidir: Nafaka isteyen boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek mi, kusuru diğer eşten daha ağır mı ve nafaka yükümlüsünün ödeme gücü ne kadar? Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz (TMK m. 175/2). Talep edenin düzenli bir gelirinin bulunması tek başına nafakaya engel değildir; gelir, yaşam giderlerini karşılamaya yetmiyorsa nafaka verilebilir, ancak bu gelir miktarın belirlenmesinde dikkate alınır.

İştirak nafakasında ise çocuğun yaşı, eğitim durumu, sağlık ihtiyaçları ve yaşam standardı ile her iki ebeveynin gelir ve giderleri birlikte değerlendirilir. Velayeti alan ebeveyn de çocuğun bakımına katkıda bulunduğu için yük yalnızca diğer ebeveyne yüklenmez. Çocuğun kendi geliri varsa bu da hesaba katılır (TMK m. 330). Nafaka her ay peşin olarak ödenir.

Uygulamada yükümlünün başka nafaka borçları, kira ve kredi gibi zorunlu giderleri, yeniden evlenmiş olması ve bakmakla yükümlü olduğu diğer kişiler de ödeme gücünün belirlenmesinde rol oynar. Nafakanın amacı alacaklıyı zenginleştirmek değil, boşanmanın yarattığı yoksulluğu veya çocuğun ihtiyacını karşılamaktır.

Gelir ve yaşam düzeyi nasıl ispatlanır?

Mahkeme, tarafların gerçek ekonomik durumunu ortaya koymak için genellikle kolluk aracılığıyla ekonomik ve sosyal durum araştırması yaptırır. Bunun yanında SGK hizmet dökümü ve maaş bordroları, tapu ve araç kayıtları, banka hesap hareketleri, vergi kayıtları, şirket ortaklığı bilgileri ve tanık beyanları delil olarak kullanılır. Kayıt dışı gelir iddiası varsa, harcama düzeyi ve yaşam tarzına ilişkin somut delillerin (örneğin araç kullanımı, tatil, kira ödemeleri) dosyaya sunulması önemlidir. Beyan edilen düşük maaş, yaşam düzeyiyle açıkça çelişiyorsa mahkeme bunu değerlendirebilir.

Nafaka nasıl artırılır veya azaltılır?

Hâkim, istem hâlinde irat biçiminde ödenecek nafakanın gelecek yıllarda ne miktarda ödeneceğini de karara bağlayabilir (TMK m. 176/5, 182/4, 330/3). Uygulamada bu, nafakanın her yıl Türkiye İstatistik Kurumunun açıkladığı ÜFE oranında artırılması biçiminde olur. Kararda böyle bir artış yoksa veya tarafların mali durumu önemli ölçüde değişmişse, nafakanın artırılması veya azaltılması için ayrı dava açılabilir (TMK m. 176/4). Alacaklının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümü hâlinde yoksulluk nafakası kendiliğinden kalkar; fiilen evliymiş gibi yaşama, yoksulluğun sona ermesi veya haysiyetsiz hayat sürme hâllerinde ise mahkeme kararıyla kaldırılır (TMK m. 176/3).

Yargıtay kararlarındaki ilkeler

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 29.01.2016 tarihli ve E.2014/692, K.2016/125 sayılı kararında nafaka miktarının günün ekonomik koşulları ile birlikte tarafların sosyal ve ekonomik durumları ve yaşam tarzları değerlendirilerek belirlenmesi gerektiğini vurgulamıştır. Aynı kurul 16.03.2016 tarihli ve E.2014/3-783, K.2016/309 sayılı kararında, olağanüstü bir değişiklik yoksa nafakanın TÜİK tarafından açıklanan ÜFE oranında artırılması suretiyle dengenin yeniden sağlanması gerektiğini belirtmiştir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi de 05.06.2024 tarihli ve E.2023/6583, K.2024/4269 sayılı kararında yıllık artışın TÜFE değil ÜFE üzerinden belirlenmesi gerektiğine hükmetmiştir.

Sık yapılan hatalar

• İnternette dolaşan “asgari ücretin yüzde şu kadarı” gibi oranlara güvenmek: kanunda böyle bir oran yoktur.
• Gelir ve giderleri belgelendirmemek: miktar, dosyadaki delillere göre belirlenir.
• Kararda yıllık artış istememek: sonradan ayrı dava açmak gerekir.
• Nafaka ödemesini kendiliğinden kesmek: nafaka ancak kanundaki hâllerde kendiliğinden kalkar; diğer durumlarda mahkeme kararı gerekir.

Süresiz yoksulluk nafakasına ilişkin Anayasa Mahkemesi kararının etkisi için yoksulluk nafakası kalktı mı?, çocuk nafakasının süresi için iştirak nafakası kaç yaşına kadar ödenir? cevaplarımıza bakabilirsiniz. Boşanma ve nafaka davalarıyla ilgili hizmetlerimiz için aile ve miras hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Kaynaklar

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 169, 175, 176, 182, 330, 364
• Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 29.01.2016 tarihli, E.2014/692, K.2016/125 sayılı karar
• Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 16.03.2016 tarihli, E.2014/3-783, K.2016/309 sayılı karar
• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 05.06.2024 tarihli, E.2023/6583, K.2024/4269 sayılı karar

Hazırlayan: Av. Kaan Kaplan · Son güncelleme: 6 Kasım 2026. Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; somut bir olay hakkında hukuki görüş niteliğinde değildir.