Boşanma davası nerede açılır, hangi mahkeme yetkilidir?

Kısa cevap: Boşanma davasında görevli mahkeme aile mahkemesidir; aile mahkemesi kurulmamış yerlerde dava, aile mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesinde görülür. Yetkili yer ise eşlerden birinin yerleşim yeri veya eşlerin davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m.168). Davacı bu yerlerden birini seçebilir; kendi yerleşim yerinde de dava açabilir. Bu yetki kesin değildir: davalı süresinde itiraz etmezse dava, açıldığı yerde görülür.

Görevli mahkeme

Boşanma, ayrılık, nafaka, velayet ve mal rejimi gibi aile hukukundan doğan davalara 4787 sayılı Kanun uyarınca aile mahkemeleri bakar. Aile mahkemesi bulunmayan ilçelerde bu davalar, Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye hukuk mahkemesinde “aile mahkemesi sıfatıyla” görülür. Görev kamu düzenine ilişkindir; dava yanlış mahkemede açılırsa mahkeme kendiliğinden görevsizlik kararı verir ve dosya görevli mahkemeye gönderilir. Bir adliyede birden fazla aile mahkemesi varsa dosyanın hangisine gideceğini tevzi bürosu belirler; taraflar mahkeme seçemez.

Yetkili yer: üç seçenek

Türk Medeni Kanunu’nun 168. maddesi davacıya seçim hakkı tanır. Dava şu yerlerden birinde açılabilir:

  • Davacı eşin yerleşim yeri,
  • Davalı eşin yerleşim yeri,
  • Eşlerin davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer.

Örneğin evlilik süresince Bursa’da yaşayan eşlerden biri ayrıldıktan sonra İzmir’e yerleşmişse, dava Bursa’da veya İzmir’de açılabilir. Eşler son altı ayı birlikte Ankara’da geçirmiş, ardından ikisi de farklı şehirlere taşınmışsa Ankara mahkemeleri de yetkilidir. “Son defa altı aydan beri birlikte oturma” şartı için birlikte yaşamanın kesintisiz en az altı ay sürmüş olması aranır; kısa süreli ziyaretler veya geçici görevler bu şartı karşılamaz.

Yerleşim yeri nasıl belirlenir?

Yerleşim yeri, kişinin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir ve bir kimsenin aynı anda birden fazla yerleşim yeri olamaz (TMK m.19). Evli kişilerin ortak bir yerleşim yeri bulunması zorunlu değildir; ayrı yaşayan eşlerin her birinin kendi yerleşim yeri vardır. Uygulamada mahkemeler öncelikle adres kayıt sistemindeki adrese bakar, ancak bu kayıt aksi ispatlanabilen bir karinedir. Kira sözleşmesi, iş yeri kaydı, faturalar ve çocukların okul kaydı gibi belgelerle fiilî yerleşim yerinin başka olduğu gösterilebilir. Yalnızca dava açabilmek için adresin başka bir şehre taşınması, sürekli kalma niyeti bulunmadığı ortaya konulursa yetki itirazıyla karşılaşabilir.

Yetki itirazı ve anlaşmalı boşanma

Boşanma davalarındaki yetki kuralı kesin yetki değildir. Bunun iki önemli sonucu vardır:

  • Hâkim yetkisizliği kendiliğinden dikkate almaz. Davalı, yetki itirazını cevap dilekçesinde ve cevap süresi içinde ileri sürmek, yetkili mahkemeyi de göstermek zorundadır (HMK m.19, 116, 117). Cevap süresi dava dilekçesinin tebliğinden itibaren iki haftadır. Süresinde itiraz edilmezse davanın açıldığı mahkeme yetkili hâle gelir.
  • Anlaşmalı boşanmada taraflar yetki itirazında bulunmayacağından, dava uygulamada tarafların uygun gördüğü herhangi bir yerdeki aile mahkemesinde açılabilmektedir. Süreler için anlaşmalı boşanma davası ne kadar sürer? cevabımıza bakabilirsiniz.

Yetki itirazı kabul edilirse mahkeme yetkisizlik kararı verir; davacının kararın kesinleşmesinden itibaren iki hafta içinde dosyanın yetkili mahkemeye gönderilmesini istemesi gerekir, aksi hâlde dava açılmamış sayılır (HMK m.20). Davalı eşin açacağı karşı boşanma davası ise asıl davanın görüldüğü mahkemede açılır.

Eşlerden biri yurt dışındaysa

Eşlerden biri yurt dışında yaşıyorsa, Türkiye’de yerleşim yeri bulunan eşin yerleşim yeri veya son altı ay birlikte oturulan yer Türkiye’deyse orası yetkilidir. Her iki eş de yurt dışında yaşayan Türk vatandaşıysa, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un 41. maddesi uygulanır: kişi hâllerine ilişkin davalar yabancı ülke mahkemelerinde açılmadığı veya açılamadığı takdirde Türkiye’de yer itibarıyla yetkili mahkemede, bu bulunmadığında ilgilinin sakin olduğu yerde, Türkiye’de sakin değilse Türkiye’deki son yerleşim yeri mahkemesinde, o da yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birinde görülür. Yurt dışındaki eşe yapılacak tebligat ve duruşmaya katılım davanın süresini uzatabilir.

Boşanmadan sonraki davalar

Boşanma kesinleştikten sonra açılacak davalarda yetki kuralı değişir. Boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (TMK m.177). Velayetin değiştirilmesi ve kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi gibi talepler de aile mahkemesinde görülür. Nafakanın nasıl belirlendiği için nafaka miktarı nasıl belirlenir?, velayet için velayet kime verilir? cevaplarımıza bakabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

  • Yetki itirazını geciktirmek: İtiraz cevap dilekçesiyle birlikte yapılmazsa bir daha ileri sürülemez.
  • Yetkili mahkemeyi göstermemek: Yalnızca “mahkeme yetkisizdir” demek yeterli değildir; hangi yer mahkemesinin yetkili olduğu belirtilmelidir.
  • Nüfus kaydındaki ili esas almak: Belirleyici olan nüfusa kayıtlı olunan yer değil, yerleşim yeridir.
  • Davayı asliye hukuk mahkemesinde açmak: Aile mahkemesi bulunan yerde görevli mahkeme aile mahkemesidir.
  • Davalının adresini eksik bildirmek: Tebligatın yapılamaması davanın en sık gecikme nedenidir.

Dava açarken ödenecek harç ve giderler için boşanma davası açmanın masrafı ne kadar? cevabımıza bakabilirsiniz. Boşanma davalarıyla ilgili hizmetlerimiz için aile ve miras hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Kaynaklar

  • 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m.19, 168, 177.
  • 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun, m.2, 4.
  • 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m.19, 20, 116, 117, 127.
  • 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun, m.41.

Hazırlayan: Av. Kaan Kaplan · Son güncelleme: 10 Kasım 2026. Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; somut bir olay hakkında hukuki görüş niteliğinde değildir.

Yukarı Çık