Evlilik birliğinin temelinden sarsılması nedir, nasıl ispatlanır?

Kısa cevap: Evlilik birliğinin temelinden sarsılması, kanundaki genel boşanma sebebidir ve halk arasında “şiddetli geçimsizlik” olarak bilinir. Evlilik birliği, eşlerden ortak hayatı sürdürmeleri beklenemeyecek derecede sarsılmışsa eşlerden her biri boşanma davası açabilir (TMK m.166/1). Davacının, geçimsizliği doğuran olayları ve bunlarda karşı tarafın kusurunun bulunduğunu tanık, yazışma, rapor ve benzeri delillerle ispatlaması gerekir. Boşanma davalarında ikrar hâkimi bağlamaz; hâkim, iddia edilen olayların gerçekleştiğine vicdanen kanaat getirmelidir (TMK m.184).

Genel boşanma sebebi olarak temelden sarsılma

Türk Medeni Kanunu boşanma sebeplerini ikiye ayırır. Zina, hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış, suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme, terk ve akıl hastalığı özel boşanma sebepleridir (m.161–165). Bunların dışında kalan veya bunlarla birlikte ileri sürülen her türlü geçimsizlik, 166. maddedeki genel sebebe dayanır. Uygulamada boşanma davalarının büyük çoğunluğu bu sebeple açılır.

Kanun, hangi davranışların evlilik birliğini sarsacağını tek tek saymamıştır. Hâkim her dosyada iki soruyu yanıtlar: Eşler arasında evlilik birliğini sarsan olaylar yaşanmış mıdır ve bu olaylardan sonra eşlerden ortak hayatı sürdürmeleri beklenebilir mi? Tek bir tartışma veya günlük hayatın olağan sürtüşmeleri genellikle yeterli görülmez; sarsılmanın ciddi ve devamlı olması aranır.

Hangi davranışlar bu kapsamda değerlendirilir?

Evlilik, eşlere birlikte yaşama, sadakat, yardımlaşma ve birliğin giderlerine katılma yükümlülükleri yükler (TMK m.185, 186). Bu yükümlülüklere aykırı davranışlar temelden sarsılmanın tipik nedenleridir:

  • Fiziksel şiddet, tehdit, hakaret ve küçük düşürücü sözler,
  • Güven sarsıcı davranışlar ve sadakat yükümlülüğüne aykırılık,
  • Eve ve aileye ilgisizlik, birlik görevlerini yerine getirmeme,
  • Ekonomik baskı, ailenin geçimine katkıda bulunmama, aileyi borca sokma, kumar ve alkol alışkanlığı,
  • Eşin ailesine hakaret veya ailelerin evliliğe müdahalesine sessiz kalma,
  • Ortak konutu haklı bir sebep olmadan terk etme, eşi evden kovma,
  • Cinsel ilişkiden sürekli kaçınma veya eşin mahremiyetini başkalarına anlatma.

Bu liste sınırlayıcı değildir. Aynı davranış bir dosyada boşanma için yeterli görülürken, başka bir dosyada olayın ağırlığı, sıklığı ve eşlerin tepkisine göre yetersiz bulunabilir.

Kusurun rolü

Bu davada kusur üç noktada belirleyicidir:

  • Davanın kabulü: Yerleşik uygulamaya göre boşanmaya karar verilebilmesi için davalı eşin az da olsa kusurlu bir davranışının ispatlanması gerekir. Geçimsizliğe tamamen kendi davranışlarıyla sebep olan eşin davası reddedilir.
  • Davalının itiraz hakkı: Davacının kusuru daha ağırsa davalı davaya itiraz edebilir. Ancak bu itiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğindeyse ve evliliğin devamında davalı ile çocuklar bakımından korunmaya değer bir yarar kalmamışsa hâkim yine boşanmaya karar verebilir (m.166/2).
  • Mali sonuçlar: Maddi ve manevi tazminat ile yoksulluk nafakası kusur durumuna göre belirlenir. Kusursuz veya daha az kusurlu eş tazminat isteyebilir; yoksulluk nafakası isteyen eşin kusurunun daha ağır olmaması gerekir (m.174, 175).

Eşin bildiği hâlde affettiği veya hoşgörüyle karşıladığı olaylar, uygulamada sonradan kusur olarak ileri sürülemez. Barıştıktan ve birlikte yaşamaya devam ettikten sonra eski olaylara dayanılması bu nedenle çoğu zaman sonuç vermez.

Nasıl ispatlanır?

Boşanma davalarında ispat kuralları genel hukuk davalarından farklıdır. Hâkim, davanın dayandığı olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış sayamaz; tarafların ikrarı hâkimi bağlamaz, taraflara yemin önerilemez ve hâkim delilleri serbestçe takdir eder (m.184). Bu nedenle davalının “evet, geçinemiyoruz” demesi tek başına boşanma kararı için yeterli değildir. Başlıca deliller şunlardır:

  • Tanık: En sık kullanılan delildir. Olayları bizzat görmüş veya duymuş tanıkların, zaman ve yer bildirerek anlattıkları somut olaylar değer taşır. “Geçinemiyorlardı” gibi genel ve duyuma dayalı anlatımlar yeterli görülmez. Yakın akrabalar da tanıklık yapabilir.
  • Yazışmalar ve kayıtlar: Eşin gönderdiği mesajlar, e-postalar, sosyal medya paylaşımları ve telefon kayıtları.
  • Resmî belgeler: Darp raporu, kolluk tutanakları, şikâyet ve ceza dosyaları, koruma kararları.
  • Mali kayıtlar: Banka hareketleri, borç ve icra dosyaları.
  • Sosyal inceleme raporu: Özellikle çocukların durumu bakımından uzman raporu alınır.

Deliller hukuka uygun yollarla elde edilmiş olmalıdır. Eşin telefonuna izinsiz yazılım yüklemek, hesaplarına girmek veya gizlice ortam dinlemesi yapmak hem delilin değerlendirme dışı kalmasına hem de özel hayatın gizliliğine ilişkin ceza soruşturmasına yol açabilir. Tanık listesi ve diğer deliller dilekçeler aşamasında bildirilmelidir; sonradan delil sunulması kural olarak mümkün değildir.

Temelden sarsılmış sayılan hâller

Kanun iki durumda evlilik birliğini temelinden sarsılmış sayar ve kusur araştırması yapılmaz:

  • Anlaşmalı boşanma: Evlilik en az bir yıl sürmüşse ve eşler birlikte başvurmuş veya biri diğerinin davasını kabul etmişse (m.166/3). Ayrıntı için anlaşmalı boşanma davası ne kadar sürer? cevabımıza bakabilirsiniz.
  • Ortak hayatın yeniden kurulamaması: Herhangi bir sebeple açılan boşanma davası reddedilmiş ve bu kararın kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmişse, ortak hayat her ne sebeple olursa olsun yeniden kurulamamışsa eşlerden birinin istemiyle boşanmaya karar verilir (m.166/4). Bu süre 2024 yılında 7532 sayılı Kanunla üç yıldan bir yıla indirilmiştir.

Sık yapılan hatalar

  • Dilekçede somut olay anlatmamak: “Şiddetli geçimsizlik var” demek yeterli değildir; olayların ne zaman ve nasıl gerçekleştiği yazılmalıdır.
  • Olayı görmemiş tanık göstermek: Yalnızca davacıdan duyduklarını aktaran tanığın beyanı çoğu zaman hükme esas alınmaz.
  • Hukuka aykırı delil toplamak: Gizli kayıt ve izinsiz erişim davaya yarar sağlamadığı gibi cezai sorumluluk doğurabilir.
  • Barıştıktan sonra eski olaylara dayanmak: Affedilen olaylar kusur olarak değerlendirilmez.
  • Karşı tarafın kabulüne güvenmek: Evlilik bir yılı doldurmamışsa veya protokol sunulmamışsa kabul beyanı boşanma için yeterli olmaz.

Davanın süresi için çekişmeli boşanma davası ne kadar sürer?, nafaka için nafaka miktarı nasıl belirlenir? cevaplarımıza bakabilirsiniz. Boşanma davalarıyla ilgili hizmetlerimiz için aile ve miras hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Kaynaklar

  • 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m.161–166, 174, 175, 184, 185, 186.
  • 7532 sayılı Kanun (TMK m.166/4 değişikliği, 14.11.2024).
  • 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m.119, 129, 140, 189.

Hazırlayan: Av. Kaan Kaplan · Son güncelleme: 10 Kasım 2026. Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; somut bir olay hakkında hukuki görüş niteliğinde değildir.

Yukarı Çık