Velayet kime verilir, çocuğun görüşü alınır mı?

Kısa cevap: Boşanmada velayet, anne veya babadan hangisinin “daha haklı” olduğuna göre değil, çocuğun üstün yararına göre belirlenir (TMK m. 182). Mahkeme çocuğun yaşını, bakımını kimin üstlendiğini, ebeveynlerin yaşam koşullarını ve uzman raporunu birlikte değerlendirir. İdrak çağındaki çocuğun görüşü alınır; Yargıtay uygulamasında bu yaş genellikle sekiz civarında kabul edilir, ancak çocuğun görüşü tek başına belirleyici değildir.

Mahkeme velayeti hangi ölçütlere göre verir?

Türk Medeni Kanunu’nun 182. maddesine göre boşanma veya ayrılığa karar veren hâkim, ana ve babanın haklarını ve çocukla kişisel ilişkilerini düzenlerken çocuğun menfaatini esas alır. Bu nedenle velayet, eşlerden birine verilen bir “ödül” ya da diğerine verilen bir ceza değildir. Boşanmada kusurlu olan eş de velayeti alabilir; önemli olan çocuğun kiminle daha sağlıklı gelişeceğidir.

Uygulamada mahkemelerin baktığı başlıca ölçütler şunlardır:

• Çocuğun yaşı ve bakım ihtiyacı; özellikle küçük yaştaki çocuklarda bakımı fiilen kimin üstlendiği,
• Ebeveynlerin ev, çalışma düzeni ve çocuğa ayırabilecekleri zaman,
• Çocuğun okul, arkadaş çevresi ve alıştığı yaşam düzeninin korunması,
• Kardeşlerin mümkün olduğunca ayrılmaması,
• Şiddet, bağımlılık, ihmal gibi çocuğun gelişimini tehlikeye sokan durumlar,
• Ebeveynin, çocuğun diğer ebeveynle ilişkisini destekleyip desteklemediği.

Yargıtay uygulamasında, bakımı fiilen anne tarafından üstlenilen küçük yaştaki çocukların, annenin velayet görevini yerine getirmeye engel bir durumu yoksa anneye bırakılması eğilimi vardır. Bu bir kanun kuralı değil, çocuğun yararına ilişkin bir değerlendirmedir; somut olayda babanın daha uygun koşullar sunduğu uzman raporuyla ortaya konursa velayet babaya verilebilir.

Sosyal inceleme raporu ve uzman görüşü

Velayet uyuşmazlıklarında aile mahkemesi, 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun’un 5. maddesine göre mahkemede görevli psikolog, pedagog veya sosyal çalışmacıdan rapor alır. Uzman her iki ebeveynle ve çocukla görüşür, gerektiğinde ev ziyareti yapar. Bu rapor hâkimi bağlamaz; ancak gerekçesiz olarak rapordan ayrılmak da bozma sebebi olabilir. Tanık beyanları, okul kayıtları, sağlık raporları ve varsa şiddet nedeniyle verilmiş koruma kararları da dosyaya girer.

Çocuğun görüşü ne zaman alınır?

Türkiye’nin taraf olduğu BM Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’nin 12. maddesi ve Çocuk Haklarının Kullanılmasına İlişkin Avrupa Sözleşmesi, görüş bildirebilecek olgunluktaki çocuğun kendisini ilgilendiren yargılamada dinlenmesini öngörür. Yargıtay bu nedenle idrak çağındaki çocuğun dinlenmeden velayet kararı verilmesini bozma sebebi saymaktadır. Uygulamada bu sınır genellikle sekiz yaş civarı olarak kabul edilir; ancak belirleyici olan takvim yaşı değil, çocuğun olgunluğudur.

Çocuk çoğunlukla duruşma salonunda değil, hâkim odasında ve uzman eşliğinde, ebeveynler olmadan dinlenir. Çocuğun tercihi önemli bir veridir; ancak mahkeme, bu tercihin ebeveynlerden birinin yönlendirmesiyle oluştuğu veya çocuğun yararına aykırı olduğu kanaatine varırsa farklı karar verebilir.

Ortak velayet mümkün mü?

Medeni Kanun boşanmada velayetin kural olarak bir ebeveyne verileceğini öngörür. Yargıtay ise Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne Ek 7 No’lu Protokol’ün eşler arasında eşitliği düzenleyen 5. maddesine dayanarak, tarafların anlaşması ve çocuğun yararına uygun olması hâlinde ortak velayete karar verilebileceğini kabul etmektedir. Ortak velayet çoğunlukla anlaşmalı boşanma protokolünde düzenlenir; çekişmeli davada eşlerden birinin karşı çıkması hâlinde ortak velayete hükmedilmesi pek mümkün değildir.

Velayet verildikten sonra ne olur?

Velayet kendisine verilmeyen ebeveyn için mahkeme kişisel ilişki (görüş günleri) kurar ve onun gelirine göre iştirak nafakasına hükmeder. Dava sürerken de hâkim, TMK 169 uyarınca geçici velayet, kişisel ilişki ve tedbir nafakası kararı verebilir. Koşullar değişirse, örneğin velayet sahibi çocuğu ihmal ederse veya kişisel ilişkiyi sürekli engellerse, velayetin değiştirilmesi istenebilir (TMK m. 183).

Sık yapılan hatalar

• Velayeti boşanmadaki kusurla karıştırmak: kusurlu eş de velayeti alabilir.
• Çocuğu taraf tutmaya yönlendirmek: uzman raporunda fark edilir ve aleyhe sonuç doğurabilir.
• Görüş günlerine uymamak veya kişisel ilişkiyi engellemek: velayetin değiştirilmesi sebebi olabilir.
• Velayeti alamayan ebeveynin çocukla bağının kopacağını düşünmek: kişisel ilişki, hafta sonları, bayramlar ve yaz tatilini kapsayacak şekilde ayrıntılı düzenlenebilir.

Velayet sahibi olmayan ebeveynin ödeyeceği nafaka için iştirak nafakası kaç yaşına kadar ödenir? ve davanın süresi için çekişmeli boşanma davası ne kadar sürer? cevaplarımıza bakabilirsiniz. Boşanma ve velayet davalarındaki hizmetlerimiz için aile hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Kaynaklar

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 169, 182, 183, 335–351
• 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun, m. 5
• BM Çocuk Haklarına Dair Sözleşme, m. 12; Çocuk Haklarının Kullanılmasına İlişkin Avrupa Sözleşmesi, m. 3 ve 6
• Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Ek 7 No’lu Protokol, m. 5

Hazırlayan: Av. Kaan Kaplan · Son güncelleme: 9 Kasım 2026. Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; somut bir olay hakkında hukuki görüş niteliğinde değildir.