İstinaf nedir, süresi ne kadar, nasıl başvurulur? (dilekçe örneğiyle)
Kısa cevap: İstinaf, ilk derece mahkemesinin kararına karşı bölge adliye mahkemesine başvurulan kanun yoludur. Hukuk davalarında istinaf süresi iki haftadır ve ilamın taraflara usulen tebliğiyle işlemeye başlar. Ceza davalarında da süre iki haftadır ve hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten başlar. Hukuk davalarında başvuru dilekçeyle yapılır; ceza davalarında dilekçe verilebileceği gibi zabıt kâtibine beyanda da bulunulabilir.
Hukuk ve ceza davalarında istinaf: özet tablo
| Hukuk davaları (HMK) | Ceza davaları (CMK) | |
|---|---|---|
| Hangi kararlara karşı | İlk derece mahkemelerinin nihai kararları ile ihtiyati tedbir ve ihtiyati hacze ilişkin, Kanunda sayılan kararları (m. 341/1) | İlk derece mahkemelerinden verilen hükümler (m. 272/1) |
| Süre | İki hafta (m. 345) | İki hafta (m. 273/1) |
| Sürenin başlangıcı | İlamın usulen taraflardan her birine tebliği | Hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarih |
| Başvuru şekli | Dilekçe; karşı tarafın sayısı kadar örnek eklenir (m. 342/1) | Hükmü veren mahkemeye dilekçe verilmesi veya zabıt kâtibine beyanda bulunulması (m. 273/1) |
| Başvurunun etkisi | Kararın icrasını durdurmaz; istisnalar aşağıda (m. 350) | Süresi içinde yapılan başvuru hükmün kesinleşmesini engeller (m. 275/1) |
Hukuk davalarında istinaf (HMK m. 341–356)
- Parasal sınır: Miktar veya değeri Kanunda yazılı parasal sınırı geçmeyen malvarlığı davalarına ilişkin kararlar kesindir. Bu sınır Kanun metninde üç bin Türk lirası olarak yazılıdır ve her takvim yılı başından geçerli olmak üzere yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır; sınırın uygulanmasında davanın açıldığı tarihteki miktar esas alınır (m. 341/2, Ek m. 1). Manevi tazminat davalarında verilen kararlara karşı miktar veya değere bakılmaksızın istinaf yoluna başvurulabilir (m. 341/2).
- Dilekçenin verileceği yer: İstinaf dilekçesi kararı veren mahkemeye veya başka bir yer mahkemesine verilebilir; başvurana ücretsiz bir alındı belgesi verilir (m. 343).
- Harç ve giderler: Dilekçe verilirken istinaf başvurusu için gerekli harçlar ve tebliğ giderleri de dâhil tüm giderler ödenir. Eksiklik sonradan anlaşılırsa mahkeme bir haftalık kesin süre verir; bu sürede tamamlanmazsa başvurunun yapılmamış sayılmasına karar verilir (m. 344).
- Cevap ve katılma: Karşı taraf, istinaf dilekçesinin tebliğinden itibaren iki hafta içinde cevap dilekçesi verebilir (m. 347). Dilekçe kendisine tebliğ edilen taraf, başvurma hakkı bulunmasa veya süreyi geçirmiş olsa bile, vereceği cevap dilekçesi ile istinaf yoluna başvurabilir (m. 348).
- İcraya etkisi: İstinaf yoluna başvurma kararın icrasını durdurmaz; İcra ve İflas Kanununun icranın geri bırakılmasına ilişkin 36. maddesi saklıdır. Nafaka kararlarında icranın geri bırakılmasına karar verilemez. Kişiler hukuku, aile hukuku ve taşınmaz mal ile ilgili ayni haklara ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez (m. 350).
- İncelemenin kapsamı: İnceleme, istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılır; bölge adliye mahkemesi kamu düzenine aykırılık gördüğü takdirde bunu resen gözetir (m. 355).
- Duruşma: Kanunun 353. maddesinde belirtilen hâller dışında inceleme duruşmalı olarak yapılır (m. 356).
Ceza davalarında istinaf (CMK m. 272–280)
- Kendiliğinden inceleme: On beş yıl ve daha fazla hapis cezalarına ilişkin hükümler bölge adliye mahkemesince resen incelenir (m. 272/1).
- İstinafa kapalı hükümler: Hapis cezasından çevrilen adli para cezaları hariç, sonuç olarak belirlenen on beş bin Türk lirası dâhil adli para cezasına mahkûmiyet hükümlerine; üst sınırı beş yüz günü geçmeyen adli para cezasını gerektiren suçlardan beraat hükümlerine ve kanunlarda kesin olduğu yazılı bulunan hükümlere karşı istinaf yoluna başvurulamaz (m. 272/3).
- Gerekçe gösterme: Sanığın ve katılanın dilekçe veya beyanında başvuruya ilişkin nedenlerin gösterilmemesi inceleme yapılmasına engel olmaz (m. 273/4).
- Başvurunun reddi: İstem süresinden sonra veya istinaf yoluna başvurulamayacak bir hükme karşı yapılmışsa, hükmü veren mahkeme dilekçeyi reddeder. Bu ret kararının tebliğinden itibaren iki hafta içinde bölge adliye mahkemesinden bu hususta karar vermesi istenebilir (m. 276).
- Sonuç: Bölge adliye mahkemesi, ilk derece mahkemesinin kararında usule veya esasa ilişkin herhangi bir hukuka aykırılığın bulunmadığını, delillerde veya işlemlerde herhangi bir eksiklik olmadığını ve ispat bakımından değerlendirmenin yerinde olduğunu saptadığında istinaf başvurusunun esastan reddine karar verir (m. 280/1-a). Kararda Kanunun 289. maddesinde belirtilen bir hukuka aykırılık nedeni bulunuyorsa hüküm bozulur ve dosya yeniden incelenmek ve hükmolunmak üzere ilk derece mahkemesine gönderilir (m. 280/1-e).
İstinaf dilekçesinde neler bulunur?
Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 342/2’ye göre istinaf dilekçesinde şu hususlar bulunur:
- Başvuran ile karşı tarafın davadaki sıfatları, adı, soyadı, Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası ve adresleri.
- Varsa kanuni temsilci ve vekillerinin adı, soyadı ve adresleri.
- Kararın hangi mahkemeden verilmiş olduğu ve tarihi ile sayısı.
- Kararın başvurana tebliğ edildiği tarih.
- Kararın özeti.
- Başvuru sebepleri ve gerekçesi.
- Talep sonucu.
- Başvuranın veya varsa kanuni temsilci yahut vekilinin imzası.
İstinaf dilekçesi, başvuranın kimliği ve imzasıyla, başvurulan kararı yeteri kadar belli edecek kayıtları taşıyorsa, diğer hususlar bulunmasa bile reddolunmaz (m. 342/3).
İstinaf dilekçesi örneği (hukuk davası)
Aşağıdaki metin, Kanunun 342. maddesinde sayılan unsurların sırasını gösteren boş bir örnektir; köşeli parantezli yerler somut dosyaya göre doldurulur.
[…] BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ İLGİLİ HUKUK DAİRESİ BAŞKANLIĞINA
Gönderilmek üzere
[…] MAHKEMESİNEDosya No: […] E., […] K.
İstinaf yoluna başvuran (davacı/davalı): [Adı soyadı], T.C. kimlik no: […], [adres]
Vekili: [varsa adı soyadı, adres]
Karşı taraf (davalı/davacı): [Adı soyadı], T.C. kimlik no: […], [adres]Başvurulan karar: […] Mahkemesinin […] tarihli, […] E., […] K. sayılı kararı
Kararın tebliğ tarihi: […]Kararın özeti: [Mahkemenin neye karar verdiği kısaca yazılır.]
Başvuru sebepleri ve gerekçesi:
1. […]
2. […]Talep sonucu: [Kararın kaldırılması ve hangi yönde karar verilmesinin istendiği açıkça yazılır.]
[Tarih] — [Ad soyad, imza]
Sık sorulan sorular
- İstinaf dilekçesi başka şehirdeki mahkemeye verilebilir mi? Evet. Hukuk davalarında istinaf dilekçesi kararı veren mahkemeye veya başka bir yer mahkemesine verilebilir (HMK m. 343).
- İstinafa başvurmak kararın icrasını durdurur mu? Hukuk davalarında durdurmaz; Kanunun 350. maddesindeki istisnalar saklıdır.
- İstinaf hakkından önceden vazgeçilebilir mi? Taraflar, ilamın kendilerine tebliğinden önce istinaf yoluna başvurma hakkından feragat edemez (HMK m. 349).
- Ceza davasında istinaf dilekçesinde gerekçe yazmak zorunlu mu? Sanık ve katılan bakımından, başvuruya ilişkin nedenlerin gösterilmemesi inceleme yapılmasına engel olmaz (CMK m. 273/4).
İlgili cevaplar: HAGB kararına itiraz ve istinaf · Bilirkişi raporuna nasıl itiraz edilir? · Tebligat ne demek, nasıl yapılır?. Çalışma alanlarımızın tamamı için: hizmetlerimiz.
Kaynaklar
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 341–350, 353, 355, 356, Ek m. 1 (mevzuat.gov.tr)
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, m. 272, 273, 275, 276, 280 (mevzuat.gov.tr)
Hazırlayan: Av. Kaan Kaplan · Son güncelleme: 19 Kasım 2026. Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; somut bir olay hakkında hukuki görüş niteliğinde değildir.