Boşanma davası nasıl açılır? Dilekçe, mahkeme ve süreç
Kısa cevap: Boşanma davası, yetkili aile mahkemesine verilen dava dilekçesiyle açılır; dava, dilekçenin kaydedildiği tarihte açılmış sayılır. Yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir. Davacı, dava açarken yargılama harçlarını ve gider avansını mahkeme veznesine yatırmak zorundadır.
Önce: dava hangi boşanma sebebine dayanacak?
Türk Medeni Kanunu boşanma sebeplerini 161–166. maddelerde sayar. Bazı sebeplerde dava açma hakkı süreye bağlıdır:
| Boşanma sebebi | Madde | Süre ve koşul |
|---|---|---|
| Zina | 161 | Sebebin öğrenilmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde zina eyleminin üzerinden beş yıl geçmekle dava hakkı düşer. Affeden tarafın dava hakkı yoktur. |
| Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış | 162 | Sebebin öğrenilmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde sebebin doğumunun üzerinden beş yıl geçmekle dava hakkı düşer. Affeden tarafın dava hakkı yoktur. |
| Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme | 163 | Bu sebeplerden ötürü birlikte yaşaması kendisinden beklenemeyen eş her zaman dava açabilir. |
| Terk | 164 | Ayrılık en az altı ay sürmüş ve hâkim veya noter tarafından yapılan ihtar sonuçsuz kalmış olmalıdır. Dördüncü ay bitmedikçe ihtar istenemez; ihtardan sonra iki ay geçmedikçe dava açılamaz. |
| Akıl hastalığı | 165 | Hastalığın geçmesine olanak bulunmadığı resmî sağlık kurulu raporuyla tespit edilmelidir. |
| Evlilik birliğinin sarsılması | 166/1 | Evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri eşlerden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmış olmalıdır. |
| Anlaşmalı boşanma | 166/3 | Evlilik en az bir yıl sürmüş olmalı; eşler birlikte başvurmalı ya da bir eş diğerinin davasını kabul etmelidir. |
| Ortak hayatın yeniden kurulamaması | 166/4 | Herhangi bir boşanma sebebiyle açılan davanın reddine ilişkin kararın kesinleşmesinden başlayarak bir yıl geçmesi ve ortak hayatın yeniden kurulamamış olması gerekir. |
Boşanma davası açmaya hakkı olan eş, dilerse boşanma, dilerse ayrılık isteyebilir (m. 167).
Dava hangi mahkemede açılır?
- Görevli mahkeme: Aile hukukundan doğan dava ve işlere aile mahkemeleri bakar (4787 sayılı Kanun m. 4). Aile mahkemesi kurulamayan yerlerde bu davalara, Kanunda öngörülen usulle belirlenen asliye hukuk mahkemesi bakar (m. 2).
- Yetkili mahkeme: Boşanma veya ayrılık davalarında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir (Türk Medeni Kanunu m. 168).
Dava dilekçesinde neler bulunur?
Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 119’a göre dava dilekçesinde şu hususlar bulunur:
- Mahkemenin adı.
- Davacı ile davalının adı, soyadı ve adresleri.
- Davacının Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası.
- Varsa tarafların kanuni temsilcilerinin ve davacı vekilinin adı, soyadı ve adresleri.
- Davanın konusu.
- Davacının iddiasının dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetleri.
- İddia edilen her bir vakıanın hangi delillerle ispat edileceği.
- Dayanılan hukuki sebepler.
- Açık bir şekilde talep sonucu.
- Davacının, varsa kanuni temsilcisinin veya vekilinin imzası.
- Örnek sayısı: Dava dilekçesine davalı sayısı kadar örnek eklenir (m. 118).
- Belgeler: Dilekçede gösterilen ve davacının elinde bulunan belgeler dilekçeye eklenerek mahkemeye verilir; başka yerlerden getirtilecek belge ve dosyalar için bunların bulunabilmesini sağlayıcı açıklama dilekçede yer alır (m. 121).
- Eksiklik: Davacının ve davalının adı, soyadı ve adresleri, davacının kimlik numarası, kanuni temsilci ve vekil bilgileri, talep sonucu veya imza eksikse hâkim, eksikliğin tamamlanması için davacıya bir haftalık kesin süre verir; bu sürede eksiklik tamamlanmazsa dava açılmamış sayılır (m. 119/2).
Dava açarken ne ödenir?
Davacı, yargılama harçları ile her yıl Adalet Bakanlığınca çıkarılan gider avansı tarifesinde belirlenen tutarı, dava açarken mahkeme veznesine yatırmak zorundadır. Avansın yeterli olmadığı dava sırasında anlaşılırsa, mahkeme eksikliğin tamamlanması için davacıya iki haftalık kesin süre verir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 120).
Dava açıldıktan sonra süreç nasıl ilerler?
- Tebliğ: Dava dilekçesi mahkeme tarafından davalıya tebliğ edilir; davalının iki hafta içinde davaya cevap verebileceği tebliğ zarfında gösterilir (m. 122).
- Cevap: Cevap dilekçesini verme süresi, dava dilekçesinin davalıya tebliğinden itibaren iki haftadır. Dilekçenin bu sürede hazırlanmasının çok zor veya imkânsız olduğu durumlarda, yine bu süre içinde mahkemeye başvuran davalıya bir defaya mahsus ve bir ayı geçmemek üzere ek süre verilebilir (m. 127). Süresi içinde cevap dilekçesi vermeyen davalı, davacının ileri sürdüğü vakıaların tamamını inkâr etmiş sayılır (m. 128).
- Ön inceleme: Dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra ön inceleme yapılır. Mahkeme bu aşamada dava şartlarını ve ilk itirazları inceler, uyuşmazlık konularını tam olarak belirler ve tarafların delillerini sunmaları için gereken işlemleri yapar. Ön inceleme tamamlanmadan tahkikata geçilemez (m. 137). Mahkeme ön inceleme için bir duruşma günü belirleyerek taraflara bildirir (m. 139).
- Geçici önlemler: Boşanma veya ayrılık davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan, özellikle eşlerin barınmasına, geçimine, eşlerin mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri resen alır (Türk Medeni Kanunu m. 169).
- Karar: Boşanma sebebi ispatlanmış olursa hâkim boşanmaya veya ayrılığa karar verir (m. 170).
Boşanma davasına özgü yargılama kuralları
Boşanmada yargılama, Türk Medeni Kanunu m. 184’te sayılan kurallar saklı kalmak üzere hukuk yargılama usulüne ilişkin kanuna tabidir. Bu kurallar şunlardır:
- Hâkim, davanın dayandığı olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış sayamaz.
- Hâkim, bu olgular hakkında taraflara yemin öneremez.
- Tarafların bu konudaki her türlü ikrarları hâkimi bağlamaz.
- Hâkim kanıtları serbestçe takdir eder.
- Boşanma veya ayrılığın ferî sonuçlarına ilişkin anlaşmalar, hâkim tarafından onaylanmadıkça geçerli olmaz.
- Hâkim, taraflardan birinin istemi üzerine duruşmanın gizli yapılmasına karar verebilir.
Sık sorulan sorular
- Boşanma davasında tazminat ve nafaka istenebilir mi? Mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu taraf, kusurlu taraftan uygun bir maddi tazminat isteyebilir; boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf manevi tazminat isteyebilir (Türk Medeni Kanunu m. 174). Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla diğer taraftan mali gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir (m. 175).
- Açılan boşanma davası geri alınabilir mi? Davacı, hüküm kesinleşinceye kadar, ancak davalının açık rızası ile davasını geri alabilir; bu durumda davanın açılmamış sayılmasına karar verilir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 123).
- Boşanma yerine ayrılık kararı verilebilir mi? Dava boşanmaya ilişkinse, ancak ortak hayatın yeniden kurulması olasılığı bulunduğu takdirde ayrılığa karar verilebilir. Ayrılığa bir yıldan üç yıla kadar bir süre için karar verilebilir (Türk Medeni Kanunu m. 170, 171).
- Boşanmadan sonra tazminat ve nafaka davası için süre var mı? Evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (m. 178).
İlgili cevaplar: Boşanma davası nerede açılır? · Boşanma davası masrafı ne kadar? · Anlaşmalı boşanma ne kadar sürer? · Evlilik birliğinin sarsılması nedir?. Aile hukuku alanındaki çalışmalarımız için: aile hukuku ve boşanma.
Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 161–171, 174, 175, 178, 184 (mevzuat.gov.tr)
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 118–123, 127, 128, 137, 139 (mevzuat.gov.tr)
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun, m. 2, 4 (mevzuat.gov.tr)
Hazırlayan: Av. Kaan Kaplan · Son güncelleme: 18 Kasım 2026. Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; somut bir olay hakkında hukuki görüş niteliğinde değildir.