Mobbing nedir, işyerinde nasıl ispatlanır?

Kısa cevap: Mobbing nedir sorusunun cevabı, konusu “İş Yerlerinde Psikolojik Tacizin (Mobbing) Önlenmesi” olan 2025/3 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesinde yer alır: çalışanların iş yerlerinde kasıtlı ve sistematik olarak belirli bir süre aşağılanması, küçümsenmesi, dışlanması, kişiliğinin ve saygınlığının zedelenmesi, kötü muameleye tabi tutulması, yıldırılması ve benzeri şekillerde ortaya çıkan psikolojik taciz. İspatta genel kural Hukuk Muhakemeleri Kanununun 190. maddesindedir: ispat yükü, kanunda özel bir düzenleme bulunmadıkça, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir.

Mobbing (psikolojik taciz) nedir?

2025/3 sayılı Genelgenin konu başlığı “mobbing” kelimesini “psikolojik taciz” ifadesiyle birlikte kullanır. Aşağıdaki üç metin bu konuya değinir:

MetinNe diyor?
2025/3 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi (Resmî Gazete, 6 Mart 2025, sayı 32833)Psikolojik tacizi; çalışanların iş yerlerinde kasıtlı ve sistematik olarak belirli bir süre aşağılanması, küçümsenmesi, dışlanması, kişiliğinin ve saygınlığının zedelenmesi, kötü muameleye tabi tutulması, yıldırılması ve benzeri şekillerde ortaya çıkan davranışlar olarak anlatır.
Türk Borçlar Kanunu m. 417İşvereni, işçilerin psikolojik ve cinsel tacize uğramamaları ve bu tür tacizlere uğramış olanların daha fazla zarar görmemeleri için gerekli önlemleri almakla yükümlü tutar. Madde “psikolojik taciz” ifadesini kullanır; madde metninde ayrıca bir tanım yer almaz.
6701 sayılı Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu m. 2/1-g“İşyerinde yıldırma”yı tanımlar: Kanunda sayılan ayrımcılık temellerine dayanılarak kişiyi işinden soğutmak, dışlamak, bıktırmak amacıyla kasıtlı olarak yapılan eylemler.

Genelgedeki anlatımda üç unsur öne çıkar: davranışların kasıtlı olması, sistematik olması ve belirli bir süre devam etmesi.

Aynı konudaki 2011/2 sayılı Başbakanlık Genelgesi (Resmî Gazete, 19 Mart 2011, sayı 27879), 2025/3 sayılı Genelgeyle yürürlükten kaldırılmıştır.

İşverenin yükümlülüğü nedir?

  • Kişiliğin korunması: İşveren, hizmet ilişkisinde işçinin kişiliğini korumak ve saygı göstermek ve işyerinde dürüstlük ilkelerine uygun bir düzeni sağlamakla yükümlüdür (Türk Borçlar Kanunu m. 417/1).
  • Önlem alma: İşveren, özellikle işçilerin psikolojik ve cinsel tacize uğramamaları ve bu tür tacizlere uğramış olanların daha fazla zarar görmemeleri için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür (m. 417/1).
  • Tazminat: İşverenin kanuna ve sözleşmeye aykırı davranışı nedeniyle işçinin ölümü, vücut bütünlüğünün zedelenmesi veya kişilik haklarının ihlaline bağlı zararların tazmini, sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk hükümlerine tabidir (m. 417/3).
  • Genelgedeki görevler: 2025/3 sayılı Genelgeye göre iş yerlerinde psikolojik tacizle mücadele öncelikle işveren ve yöneticilerin sorumluluğundadır; işveren ve yöneticiler, psikolojik taciz olarak değerlendirilebilecek veya buna bağlı olarak ortaya çıkabilecek her türlü riski gözetecek, önleyici ve koruyucu politikalar geliştirecektir. İşveren, yönetici ve tüm çalışanlar psikolojik taciz olarak değerlendirilebilecek her türlü eylem ve davranıştan kaçınacaktır.

Mobbing nasıl ispatlanır?

İspatta Hukuk Muhakemeleri Kanununun genel kuralları ile aşağıdaki iki özel hüküm önem taşır.

KuralMaddeİçeriği
İspat yüküHMK m. 190/1İspat yükü, kanunda özel bir düzenleme bulunmadıkça, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir.
BelgeHMK m. 199Uyuşmazlık konusu vakıaları ispata elverişli yazılı veya basılı metin, senet, çizim, plan, kroki, fotoğraf, film, görüntü veya ses kaydı gibi veriler ile elektronik ortamdaki veriler ve bunlara benzer bilgi taşıyıcıları belgedir.
Hukuka aykırı delilHMK m. 189/2 ve 189/4Hukuka aykırı olarak elde edilmiş olan deliller, mahkeme tarafından bir vakıanın ispatında dikkate alınamaz. Bir vakıanın ispatı için gösterilen delilin caiz olup olmadığına mahkemece karar verilir.
Eşit davranma ilkesine aykırılık iddiasıİş Kanunu m. 5/sonİşverenin 5. maddeye aykırı davrandığını işçi ispat etmekle yükümlüdür. Ancak işçi bir ihlalin varlığı ihtimalini güçlü bir biçimde gösteren bir durumu ortaya koyduğunda, işveren böyle bir ihlalin mevcut olmadığını ispat etmekle yükümlü olur.
Kuruma yapılan ayrımcılık başvurusu6701 sayılı Kanun m. 21Münhasıran ayrımcılık yasağının ihlali iddiasıyla Kuruma yapılan başvurularda, başvuranın iddiasının gerçekliğine ilişkin kuvvetli emarelerin ve karine oluşturan olguların varlığını ortaya koyması hâlinde, karşı tarafın ayrımcılık yasağını ve eşit muamele ilkesini ihlal etmediğini ispat etmesi gerekir.

Bu tabloya göre e-posta ve mesaj gibi elektronik ortamdaki veriler, yazılı metinler, görüntü ve ses kayıtları Kanunun 199. maddesi anlamında belgedir. Bir delilin hukuka aykırı elde edilip edilmediğini ve caiz olup olmadığını mahkeme değerlendirir.

Mobbinge uğrayan işçi nereye başvurabilir, hangi haklara sahiptir?

  • Başvuru mercileri: 2025/3 sayılı Genelgeye göre iş yerlerinde psikolojik tacize maruz kalan tüm çalışanlar, ilgili mevzuatında yer alan usullere göre çalıştıkları kurum ya da kuruluşa, Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezine, Türkiye Büyük Millet Meclisi Dilekçe Komisyonuna, Çalışma ve Sosyal Güvenlik İletişim Merkezi (ALO 170) aracılığıyla veya doğrudan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına ya da Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumuna ve Kamu Denetçiliği Kurumuna başvurularını iletebilir.
  • ALO 170: Genelgeye göre ALO 170 hattında görevli psikologlar vasıtasıyla psikolojik tacize maruz kalan çalışanlara bilgilendirme yapılmasına, yardım ve destek sağlanmasına devam edilecektir.
  • Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu: Ayrımcılık yasağı ihlalinden zarar gördüğü iddiasında bulunan her gerçek ve tüzel kişi Kuruma başvurabilir; başvurulardan herhangi bir ücret alınmaz. İlgililer, Kuruma başvurmadan önce uygulamanın düzeltilmesini ilgili taraftan talep eder; bu talebin reddedilmesi veya otuz gün içerisinde cevap verilmemesi hâlinde Kuruma başvuru yapılabilir (6701 sayılı Kanun m. 17).
  • Haklı nedenle fesih: İş Kanununun 24. maddesinin II numaralı bendi, işçiye iş sözleşmesini bildirim süresini beklemeksizin feshetme hakkı veren “ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri”ni sayar. Bunlar arasında işverenin işçinin veya ailesi üyelerinden birinin şeref ve namusuna dokunacak şekilde sözler söylemesi, davranışlarda bulunması (b) ve işçiye veya ailesi üyelerinden birine karşı sataşmada bulunması veya gözdağı vermesi (c) yer alır.
  • Fesih süresi: Bu hâllere dayanan fesih yetkisi, davranışın öğrenildiği günden başlayarak altı iş günü geçtikten ve her hâlde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl sonra kullanılamaz. Bu hâller sebebiyle iş sözleşmesini süresi içinde feshedenlerin diğer taraftan tazminat hakları saklıdır (İş Kanunu m. 26).
  • Tazminat: Kişilik haklarının ihlaline bağlı zararların tazmini, sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk hükümlerine tabidir (Türk Borçlar Kanunu m. 417/3).

Sık sorulan sorular

  • Mobbing kanunda tanımlanmış mı? Türk Borçlar Kanununun 417. maddesi “psikolojik taciz” ifadesini kullanır. 6701 sayılı Kanun “işyerinde yıldırma”yı tanımlar. Psikolojik tacizin hangi şekillerde ortaya çıktığını 2025/3 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi sayar.
  • Mesajlar ve e-postalar delil olur mu? Hukuk Muhakemeleri Kanununun 199. maddesi, elektronik ortamdaki verileri ve yazılı metinleri belge sayar.
  • Gizlice alınan ses kaydı delil olur mu? Kanun ses kaydını belge sayar (m. 199); ancak hukuka aykırı olarak elde edilmiş deliller bir vakıanın ispatında dikkate alınamaz ve delilin caiz olup olmadığına mahkeme karar verir (m. 189).
  • Mobbing iddiaları gizli mi incelenir? 2025/3 sayılı Genelgeye göre psikolojik taciz iddialarının araştırılması ve soruşturulmasında gizliliğin ve şahısların özel hayatlarının korunmasına azami itina gösterilerek süreç ivedilikle yürütülür.
  • 2011 tarihli mobbing genelgesi yürürlükte mi? Hayır. 2011/2 sayılı Genelge, 6 Mart 2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 2025/3 sayılı Genelgeyle yürürlükten kaldırılmıştır.

İlgili cevaplar: İstifa dilekçesi nasıl yazılır? · İhbar süreleri kaç haftadır? · Yıllık izin süresi kaç gündür?. İş hukuku alanındaki çalışmalarımız için: iş hukuku.

Kaynaklar

Hazırlayan: Av. Kaan Kaplan · Son güncelleme: 20 Kasım 2026. Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; somut bir olay hakkında hukuki görüş niteliğinde değildir.

Yukarı Çık