Borcunuzu ödeyemediniz ve alacaklınız icra takibi başlattı. Elinizde nakit yok ama kripto cüzdanınızda birkaç yıldır tuttuğunuz Bitcoin var. “Bunlara dokunamazlar” diye düşünüyorsunuz. Peki gerçekten öyle mi?

Kripto para haczedilebilir mi sorusu, Türkiye’de hukuki belirsizliğin en yoğun yaşandığı alanlardan biri haline geldi. Özellikle son birkaç yılda kripto yatırımcısı sayısının milyonları aşmasıyla birlikte icra daireleri, mahkemeler ve avukatlar bu soruyla giderek daha sık yüzleşiyor. Cevap sandığınızdan çok daha net; ama ayrıntılar, hangi tarafta olduğunuza göre büyük fark yaratıyor.

Türkiye’de kripto paralara özgü kapsamlı bir kanun henüz yok. 2021 yılında çıkarılan ödeme sistemi düzenlemesi kripto paraların ödeme aracı olarak kullanılmasını yasakladı; ancak bu düzenleme, kripto paraların hukuki varlığını ortadan kaldırmadı. Aksine düzenleyici kurumlar ve mahkemeler, bu varlıkları “mal” olarak tanımlamaya doğru ilerledi.

İcra ve İflas Kanunu’nun 85. maddesi, borçluya ait “her türlü mal ve hakkın” haczedilebileceğini düzenliyor. Kripto para da bu kapsamın dışında tutulmuyor. Yargıtay’ın son dönem kararlarında ve bölge adliye mahkemelerinin içtihatlarında dijital varlıkların mülkiyet hakkı çerçevesinde değerlendirildiğini görüyoruz. Öyleyse “kripto para haczedilemez” iddiası hukuken dayanaksız.

Peki bu varlıklara fiilen nasıl el konuluyor? Cevap, paranızı nerede sakladığınıza bağlı.

Binance, Paribu, BtcTurk veya benzeri platformlarda hesabınız varsa ve bu hesapta kripto varlık tutuyorsanız, icra müdürlüğünün gönderdiği haciz müzekkeresi o varlıkları bloke ettirebilir. Bu, banka hesabındaki paranın haczedilmesiyle işleyiş bakımından aynı mantığa dayanıyor.

Türkiye’de faaliyet gösteren ve MASAK yükümlülükleri kapsamındaki platformlar, müzekkereye cevap vermek zorunda. Nitekim son yıllarda bazı icra dairelerinin bu yöntemi başarıyla uyguladığı görülüyor. Alacaklı avukatı, borçlunun hangi platformlarda hesabı olduğunu tespit edip müzekkere gönderiyor; platform cevap verirse varlıklar bloke ediliyor ve nakde çevirme işlemi gerçekleştiriliyor.

Yabancı borsalar meselesinde tablo daha karmaşık. Türkiye’de tescili olmayan bir platformun haciz müzekkeresine uyma yükümlülüğü tartışmalı. Ama bu “güvenli liman” sandığı kadar sağlam değil; zira alacaklı, platformun Türkiye’deki muhataplarına ulaşmak veya uluslararası hukuki yollar denemek için adım atabilir.

Soğuk cüzdanda, yani fiziksel bir donanım cihazında veya yalnızca sizin bildiğiniz bir private key ile erişilen dijital cüzdanda tutulan kripto varlıklar icra memurunun doğrudan erişemeyeceği bir konumda. Oraya müzekkere gönderilebilecek bir platform yok. Bu nedenle bazıları soğuk cüzdanı yasal bir “kalkan” gibi düşünüyor.

Bu düşünce kısmen doğru, ama büyük bir boşluğu gözden kaçırıyor.

Mahkeme, borçluya beyan yükümlülüğü getirebilir. Kripto varlıklarını bildirmemek ya da private key’i açıklamamak, İİK’nın ilgili hükümleri çerçevesinde tazyik hapsiyle sonuçlanabilir. Üstelik borçlunun mal beyanında bu varlıkları gizlemesi, ilerleyen süreçte çok daha ağır sonuçlar doğurabilir.

Düşünün: Banka hesabı hareketleri incelendiğinde kripto borsasına para gönderildiği görülüyor, ama borçlu “kripto varlığım yok” diyor. Bu çelişki hem cezai hem de icra hukuku açısından ciddi bir sorun yaratır.

Bireysel icra takibi yerine iflas prosedürü işletiliyorsa kripto varlıklar iflas masasına dahil ediliyor. İflas idaresi, masaya giren tüm varlıkları tespit etmekle yükümlü. Bu süreçte borçluya yönelik kapsamlı bir mal beyanı zorunluluğu doğuyor.

Kasıtlı olarak gizlenen kripto varlıklar, İİK’nın 331. maddesi kapsamında tazyik hapsiyle cezalandırılabiliyor. Bunun ötesinde, iflasta hileli tasarruf hükümleri devreye girdiğinde borçlu hakkında ayrıca cezai yaptırım gündeme gelebilir. Yani “kimse göremez” diye kripto varlıkları sakladığını düşünen borçlu, kendisini hem hapis riskiyle hem de tüm alacakların toplamından daha büyük bir hukuki sorunla karşı karşıya bırakabiliyor.

Alacaklı taraftaysanız ve borçlunuzun kripto yatırımcısı olduğunu biliyorsanız ya da şüpheleniyorsanız, izleyebileceğiniz birkaç somut yol var.

Öncelikle banka hesap hareketleri son derece önemli. Kripto borsalarına yapılan EFT transferleri veya borsalardan gelen ödemeler, borçlunun hangi platformları kullandığını ele verebilir. Bu tespiti yaptıktan sonra ilgili borsalara haciz müzekkeresi gönderilebilir.

MASAK kayıtları da alacaklı avukatının başvurabileceği bir diğer yol. Kripto borsaları MASAK kapsamında müşteri kimlik doğrulama ve işlem bildirimi yapmak zorunda. Bu veriler, uygun hukuki süreçler işletilerek elde edilebilir.

Bazı durumlarda teknik bir blockchain analizi de gündeme gelebilir. Zincir üzerinde yapılan işlemler, doğru araçlarla takip edildiğinde borçlunun hangi cüzdan adreslerini kullandığını ortaya koyabiliyor. Bu yöntem henüz Türk icra hukukunda yaygın değil; ama özellikle büyük tutarlı alacak davalarında giderek daha fazla gündeme geliyor.

Kısa cevap: değil. Uzun cevap da aynı yönde, ama daha fazla risk barındırıyor.

Bazı borçlular kripto varlıklarını akrabalarına veya yakınlarına devretmeyi düşünüyor. Ama İİK’nın iptal davası hükümleri (m. 277 ve devamı) tam da bu durumu kapsıyor. Alacaklı, borçlunun alacaktan kaçmak amacıyla yaptığı tasarrufların iptali için dava açabiliyor. Son beş yıl içinde yapılan ve borçluyu zarara uğratan devirler bu davanın konusu olabiliyor. Üstelik kripto devirleri, zincir üzerinde kaydedildiğinden bazı durumlarda standart mal devirlerine kıyasla daha kolay ispat edilebiliyor.

Yani “kripto parayı benden uzaklaştırırım, borç ödemekten kurtulurumu” hesabı yapmak çoğu zaman ters tepen bir strateji.

Haciz meselesini konuşurken kripto paranın vergi boyutunu da görmezden gelmemek gerekiyor. Gelir İdaresi Başkanlığı, kripto para alım-satım kazançlarının vergilendirilmesi konusunda çalışmalar yürütüyor. İleride kapsamlı bir düzenleme yürürlüğe girdiğinde varlıkların kayıt altına alınmış olması hem vergi hem de olası icra süreçleri açısından belirleyici olacak. Kripto varlıklarını beyan etmiş ve kayıt altında tutan biri, aksi durumdaki birine göre çok daha savunulabilir bir pozisyonda.

Kripto varlıklarınıza haciz geldi ya da bir borçlunun dijital varlıklarını tespit etmek istiyorsunuz. İkisi de teknik ve hukuki açıdan standart icra süreçlerinden farklı dinamikler içeriyor.

Borçlu taraftaysanız, önce mevcut durumu netleştirmeniz gerekiyor. Hangi varlıklarınızın hangi platformlarda olduğu, bu varlıklara erişim biçiminiz ve mal beyanı sürecinde doğru adımları atıp atmadığınız belirleyici. Yanlış beyan vermek veya varlıkları gizlemeye çalışmak, durumu iyileştirmiyor; aksine çok daha ağır sonuçlar doğuruyor.

Alacaklı taraftaysanız, banka kayıtlarından platforma müzekkereye uzanan süreci doğru sırayla ve teknik olarak işletmeniz gerekiyor. Eksik ya da hatalı atılmış adımlar, tahsilat fırsatını kaçırmanıza yol açabilir.

Neka Legal Avukatlık Bürosu olarak Bursa’da bu süreçlerin her iki tarafında da hukuki destek sunuyoruz. Durumunuzu değerlendirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.