Boşanmada Mal Paylaşımı Nasıl Yapılır? Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi

Boşanmada malların nasıl paylaşılacağını tapu kaydı değil, malın ne zaman ve hangi kaynakla edinildiği belirler. Yasal mal rejiminde her eş, diğer eşin evlilik süresince karşılığını vererek edindiği malların net değerinin yarısını para olarak talep edebilir; evlilik öncesi mallar, miras ve bağışlar ise kural olarak paylaşıma girmez.

Yasal mal rejimi ve 2002 tarihinin önemi

1 Ocak 2002’de yürürlüğe giren 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu ile yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılma rejimi olmuştur (TMK m. 218–241). Eşler mal rejimi sözleşmesiyle başka bir rejim seçmedikçe bu rejim uygulanır.

Bu rejimde her eş, evlilik boyunca edindiği mallar üzerinde mülkiyetini korur. Rejim sona erdiğinde ise diğer eş, karşılığı verilerek edinilen malların net değerinin yarısı üzerinde katılma alacağına sahip olur. Bu bir mülkiyet hakkı değil, parasal bir alacaktır: tapuda adı olmayan eş malın kendisini değil, değerinin karşılığını ister.

1 Ocak 2002’den önce evlenip sonradan başka bir rejim seçmemiş eşlerde iki dönem ayrı değerlendirilir. 2002 öncesi dönemde mal ayrılığı rejimi uygulanır; bu döneme ait mallarda eş, ancak edinime katkısını ispat ederse katkı payı alacağı isteyebilir. 2002 sonrası dönem ise edinilmiş mallara katılma kurallarına tabidir.

Paylaşıma giren ve girmeyen mallar

Edinilmiş mallar

Edinilmiş mallar, mal rejimi süresince karşılığı verilerek elde edilen değerlerdir (TMK m. 219). Çalışmanın karşılığı olan kazançlar, sosyal güvenlik kurumlarının ve yardım sandıklarının ödemeleri, çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar, kişisel malların gelirleri ve edinilmiş malların yerine geçen değerler bu gruptadır.

Kişisel malların gelirleri kuralı sıklıkla şaşırtıcı bulunur: Evlilik öncesi sahip olunan daire kişisel mal olarak kalır, ancak evlilik süresince elde edilen kira geliri edinilmiş maldır. Eşler noterde yapacakları mal rejimi sözleşmesiyle bu gelirlerin edinilmiş mallara katılmayacağını kararlaştırabilir (TMK m. 221).

Kişisel mallar

Kişisel mallar dört gruptur (TMK m. 220): eşlerden birinin yalnızca kişisel kullanımına yarayan eşya, mal rejiminin başlangıcında eşlerden birine ait olan mallar, sonradan miras veya karşılıksız kazandırma yoluyla edinilen mallar ve manevi tazminat alacakları. Kişisel malların yerine geçen değerler de kişisel mal niteliğini korur.

Bir eşin bütün malları, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal sayılır (TMK m. 222/3). Bir malın kişisel olduğunu iddia eden eş bunu ispatla yükümlüdür. Bu nedenle tapu kayıtları, banka dekontları, satış sözleşmeleri ve veraset belgeleri dikkatle saklanmalıdır.

Uygulamada sık tartışılan kalemler

Kıdem tazminatı

Kıdem tazminatı, hizmet süresine göre oranlanır. Evlilik ve 1 Ocak 2002 sonrasında, mal rejimi sona erinceye kadar geçen çalışma süresine düşen kısım edinilmiş mal, kalan kısım kişisel mal sayılır.

Şirket payları

Evlilik süresince karşılığı ödenerek edinilen şirket payları edinilmiş maldır. Evlilikten önce sahip olunan paylar ise kişisel maldır; ancak evlilik süresince bu paylardan elde edilen kâr payları edinilmiş mal grubuna girer. Şirket değerlemesi çoğu zaman bilirkişi incelemesi gerektirir.

Kooperatif yoluyla edinilen konut

Kooperatif konutlarında belirleyici olan tapunun devir tarihi değildir. Yargıtay, kooperatife yapılan ödemelerin hangi dönemde ve hangi kaynaktan yapıldığına bakarak hesaplama yapar.

Kredi ile alınan konut

Evlilikten önce alınan ve kredisi evlilik süresince ödenen konut, kural olarak alan eşin kişisel malı olarak kalır. Ancak evlilik içinde ödenen taksitler edinilmiş mallardan karşılandığından, tasfiyede bu katkı kişisel mal ile edinilmiş mal arasında denkleştirilir (TMK m. 230). Diğer eş kendi malvarlığından katkı yapmışsa ayrıca değer artış payı alacağı gündeme gelir (TMK m. 227).

Tasfiye nasıl yapılır?

1. Her eşin malvarlığı, mal rejiminin sona erdiği tarih itibarıyla edinilmiş ve kişisel mal olarak ayrılır.
2. Diğer eşin rızası olmadan son bir yıl içinde yapılan karşılıksız kazandırmalar ve katılma alacağını azaltma amacıyla yapılan devirler edinilmiş mallara eklenir (TMK m. 229).
3. Mal grupları arasındaki kaynak aktarımları denkleştirilir (TMK m. 230); varsa değer artış payı alacakları belirlenir (TMK m. 227).
4. Her eşin edinilmiş mallarından borçlar düşülerek artık değer bulunur; diğer eş bu değerin yarısını katılma alacağı olarak ister (TMK m. 231, 236).
5. Karşılıklı alacaklar takas edilerek ödenecek net tutar belirlenir.

Boşanma zina veya hayata kast nedeniyle gerçekleşmişse hâkim, kusurlu eşin artık değerdeki payını hakkaniyete uygun olarak azaltabilir veya kaldırabilir (TMK m. 236/2).

Dava usulü, yetki ve zamanaşımı

Mal rejiminin tasfiyesi, boşanmadan ayrı bir davadır. Boşanma davasıyla birlikte açılsa da ayrılarak görülür ve boşanma kararının kesinleşmesi beklenir. Görevli mahkeme aile mahkemesidir. TMK m. 214 uyarınca yetkili mahkeme, boşanma davasında yetkili olan mahkemedir.

Yargıtay uygulamasına göre katılma alacağı ve değer artış payı alacağı için zamanaşımı süresi on yıldır ve boşanma kararının kesinleşmesiyle işlemeye başlar. Zamanaşımı hâkim tarafından kendiliğinden dikkate alınmaz; davalının süresi içinde zamanaşımı itirazında bulunması gerekir.

Mal kaçırmaya karşı koruma

Dava sürecinde malların elden çıkarılması riski varsa, tapu, araç ve banka hesapları üzerinde ihtiyati tedbir istenebilir. Evlilik devam ederken ailenin ekonomik varlığını tehlikeye düşüren durumlarda, belirli mallar üzerinde tasarrufun eşin rızasına bağlanması ve bunun tapuya şerh edilmesi de mümkündür (TMK m. 199).

Eşler ne yapmalı?

1. Evlilik tarihini ve boşanma davasının açıldığı tarihi esas alarak hangi dönemin hangi rejime tabi olduğunu belirleyin.
2. Her mal için edinme tarihini ve kaynağını gösteren belgeleri toplayın: tapu, banka dekontu, kredi sözleşmesi, veraset ilamı, bağış belgesi.
3. Kişisel mal iddia ettiğiniz değerlerin kaynağını adım adım gösterebilecek kayıtları saklayın; ispat yükü sizdedir.
4. Mal kaçırma riski varsa ihtiyati tedbir talebini erken aşamada değerlendirin.
5. Zamanaşımı ve üçüncü kişilere karşı dava sürelerini takvime bağlayın.

Kaynaklar

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 199, 214, 218–241
• 4722 sayılı Türk Medeni Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun, m. 10

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; somut bir olay hakkında hukuki görüş niteliğinde değildir. Değerlendirme 28 Ekim 2026 tarihindeki mevzuata göre yapılmıştır.